ABD Başkanı Donald Trump, 2026 tarihli Lindsey O. Graham Rusya ve İran Yaptırımları Yasası kapsamında uygulanması öngörülen geniş bir yaptırım, kısıtlama ve tarife paketini askıya aldı. 16 Ekim tarihli başkanlık kararnamesi, muafiyetin ABD’nin ulusal çıkarları doğrultusunda verildiğini ve başkan ya da yetkili üst düzey yetkililer yeni bir adımı gerekli görene kadar yürürlükte kalacağını belirtiyor.
Başkanlık kararnamesi neyi değiştiriyor?
Graham Yasası 18 Eylül’de imzalanarak Rusya üzerindeki ekonomik baskıyı artırmayı amaçlayan yeni araçlar oluşturmuştu. Beyaz Saray’ın yayımladığı kararname, tarifeler ve yaptırımlar için gerekli yetkileri tanımlıyor; ardından yasanın 115’inci maddesindeki muafiyet yetkisini kullanarak bunların uygulanmasını durduruyor. Metne göre yönetim, gerekli ulusal çıkar sertifikasını ve gerekçe raporunu Kongre’ye sundu.
Kararnamenin kapsadığı tedbirler arasında Rusya’dan gelen mallara yönelik ek vergiler, Rus ham petrolü ve doğal gazı alımlarıyla bağlantılı cezalar ile yabancı kişi ve kuruluşlara uygulanabilecek yaptırım ve kısıtlamalar bulunuyor. Metin Rus malları için yüzde 500, belirli büyük Rus enerji alıcılarından gelen mallar için ise yüzde 100 oranında ek gümrük vergileri öngörüyor; ancak bu oranların uygulanması muafiyetle askıya alındı. Kararname, ABD Ticaret Temsilciliği ile ilgili kurumlara Rus enerji ticaretini ve yaptırımlardan kaçınma faaliyetlerini izleme görevi de veriyor.
Kararnamede izleme yetkisi özellikle ABD Ticaret Temsilcisine veriliyor. Dışişleri, Hazine ve Enerji bakanlıklarıyla birlikte yapılacak değerlendirmelerin başkana düzenli raporlanması isteniyor. Böylece cezalar uygulanmasa da hangi ülkelerin Rus enerji ürünlerini satın aldığı ve hangi aktörlerin yaptırımlardan kaçınmaya yardımcı olduğu takip edilmeye devam edecek.
Muafiyet, daha önce yürürlüğe konmuş Rusya bağlantılı bütün tedbirleri ortadan kaldırmıyor. Kararnamede, Rus hükümetinin zararlı faaliyetlerine karşı önceki başkanlık yetkileri kapsamında uygulanan yaptırımların etkilenmediği açıkça belirtiliyor. Bu nedenle karar, ABD’nin Rusya’ya karşı tüm yaptırım sistemini kaldırmıyor; yalnızca Graham Yasasıyla getirilen yeni önlemleri beklemeye alıyor.
Zelenskiy: Moskova üzerindeki baskı zayıflayacak
Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, 17 Ekim’de yaptığı değerlendirmede kararın Rusya’ya yarayacağını ve Kremlin üzerindeki baskıyı azaltacağını savundu. Reuters’ın haberine göre Zelenskiy, muafiyeti Rusya’nın saldırılarını sürdürme riskiyle ilişkilendirdi ve kış yaklaşırken Ukrayna’nın enerji altyapısına yönelik saldırılara dikkat çekti.
Kiev’in tepkisi, ekonomik baskının savaşın seyrini etkilemek için elindeki başlıca araçlardan biri olmayı sürdürdüğü görüşünü yansıtıyor. Graham Yasası, doğrudan yaptırımları Rus enerjisini satın alan ya da Moskova’nın kısıtlamaları aşmasına yardım eden ülkelere yönelik olası ticaret cezalarıyla birleştirdiği için Ukrayna’da önemli bir iki partili mekanizma olarak görülüyordu.
Associated Press, kararın Washington’da Demokrat milletvekillerinin de tepkisini çektiğini bildirdi. Yasa, Rusya’nın savaşını finanse eden akışlara yönelik kısıtlamaları hızlandırma amacı taşıyordu; ancak aynı zamanda başkana ulusal çıkar gerekçesiyle tedbirlerden feragat etme yetkisi veriyordu.
Enerji ve ticaret açısından sonuçlar
Askıya alınan hükümler, Rus petrolü ve gazının büyük alıcılarının yanı sıra Rus ticaretiyle bağlantılı şirket ve kişileri de etkileyebilirdi. Reuters’a göre yasa, Rus enerjisi alımı veya yaptırımları delme faaliyetleriyle ilgili belirli ölçütleri karşılayan ülkelerden ithal edilen mallara yüzde 100’e varan tarifeler uygulanmasına imkan tanıyordu. Rus petrolünün büyük alıcıları arasında bulunan Çin ve Hindistan, ikincil ticaret cezaları ihtimaline itiraz etmişti.
Kararname şimdilik izleme mekanizmasını yürürlükte tutarken yeni cezaları yedekte bırakıyor. Yönetim muafiyeti yeniden değerlendirebilir; kararname, ek bir adım gerekip gerekmediğinin belirlenmesinde başkanın yanı sıra dışişleri ve hazine yetkilileri ile ABD Ticaret Temsilciliğine görev veriyor.
Dolayısıyla ortaya çıkan tablo kalıcı bir iptal değil, bir erteleme. Hukuki yetkiler yürürlükte kalıyor ancak muafiyet sürdüğü sürece yeni yaptırım ve tarifeler uygulanmayacak. Bundan sonraki süreçte yönetimin Rus enerji ticaretini, Ukrayna’daki savaşı ve iç ekonomik koşulları nasıl değerlendireceği belirleyici olacak.
