Finansal İstikrar Kurulu (FSB), bankalar ve diğer finans kuruluşlarının yapay zekâyı sorumlu biçimde kullanmasına yardımcı olmak amacıyla hazırladığı 12 maddelik “sağlam uygulamalar” çerçevesini kesinleştirdi. 15 Ekim’de yayımlanan rapor; kurum çapında yönetişimden insan gözetimine, veri kalitesinden siber risklere kadar yapay zekâ yaşam döngüsünün tamamını kapsıyor. Metin yeni bir yasa veya doğrudan bağlayıcı düzenleme değil; finans kuruluşlarının mevcut yönetişim ve risk yönetimi yapılarına uyarlayabileceği uluslararası bir uygulama seti.
Yönetim kurulu ve üst yönetime açık sorumluluk
FSB’nin ilk uygulama grubu kurum çapındaki yapay zekâ yönetişimine odaklanıyor. Buna göre yönetim kurulları ve üst yönetim, yapay zekâ kullanımının kuruluşun iş modeli, risk iştahı ve stratejisiyle uyumlu olmasını gözetmeli. Kuruluşların roller ile sorumlulukları açık biçimde tanımlaması, yapay zekâ risklerini genel risk yönetimi çerçevesine eklemesi ve sistemlerin nerede, hangi amaçla kullanıldığını belgelemesi öneriliyor.
Çerçeve, yapay zekâ yönetişiminin tek seferlik bir uyum çalışması olarak görülmemesi gerektiğini de vurguluyor. Modeller, veri kaynakları ve kullanım biçimleri değiştikçe finans kuruluşlarının kontrollerini güncellemesi; çalışanların ve karar vericilerin sürekli öğrenmesini sağlaması bekleniyor. FSB’ye göre bu yaklaşım, teknolojik yenilikten yararlanırken finansal sistemin dayanıklılığını korumayı amaçlıyor.
Yapay zekâ yaşam döngüsünde sekiz risk alanı
İkinci uygulama grubu, sistemlerin seçilmesi ve geliştirilmesinden kullanımdan kaldırılmasına kadar uzanan yaşam döngüsünü ele alıyor. Finans kuruluşlarının her yapay zekâ kullanımını başlangıçta ve sonrasında önem derecesi ile riskine göre değerlendirmesi, amaca uygun teknoloji seçmesi ve güçlü veri yönetişimi kurması isteniyor. Açıklanabilirliğin sınırlı olduğu durumlarda ise ek kontrollerin devreye alınması öneriliyor.
FSB ayrıca modellerin performansının düzenli olarak değerlendirilmesini ve “uygun ve etkili” insan gözetiminin korunmasını öne çıkarıyor. Bu yaklaşım, özellikle kendi başına adım atabilen ajan tabanlı sistemlerde sorumluluğun tamamen yazılıma bırakılmaması gerektiğine işaret ediyor. Reuters, nihai rehberin finans kuruluşlarında ajan tabanlı yapay zekâya ilişkin artan endişeler sırasında daha güçlü insan denetimi çağrısı yaptığını aktardı.
Siber risk ve üçüncü taraf bağımlılığı
Son maddeler, yapay zekâ kaynaklı siber ve bilgi-iletişim teknolojisi risklerinin yönetilmesini kapsıyor. Finans kuruluşları yalnızca kendi geliştirdikleri modelleri değil; bulut sağlayıcıları, dış model geliştiricileri ve veri hizmetleri gibi üçüncü taraflara olan bağımlılıklarını da değerlendirmeli. Ortak bir sağlayıcıda yaşanabilecek aksaklığın çok sayıda kurumu aynı anda etkilemesi, operasyonel ve sistemik risk tartışmasının önemli başlıklarından biri.
Kanada’nın finansal düzenleyicisi OSFI, FSB metnini memnuniyetle karşıladı ve çerçevenin açık hesap verebilirlik, insan gözetimi, veri yönetişimi ve her kullanımın riskine orantılı kontrolleri güçlendirdiğini belirtti. ABA Banking Journal da uygulamaların bankalar ve diğer finans kuruluşları için kurum çapında yönetişim ile yaşam döngüsü kontrollerini öne çıkardığını bildirdi.
Uygulama nasıl işleyecek?
FSB, 12 uygulamanın kurumların büyüklüğüne, faaliyetlerine ve risk profiline göre uyarlanabileceğini söylüyor. Çerçeve mevcut siber güvenlik, üçüncü taraf riski ve model yönetimi süreçlerine entegre edilebilecek bir araç seti olarak tasarlandı. Kurul ayrıca düzenleyiciler ve finans kuruluşları arasında sınır ötesi bilgi paylaşımının artırılmasını istiyor.
Kuruluşların her kullanım için aynı yoğunlukta kontrol uygulaması beklenmiyor. FSB’nin orantılılık yaklaşımı, müşteri işlemleri veya kritik kararlar üzerinde etkisi yüksek sistemlerde daha güçlü inceleme ve gözetim kurulmasına; düşük riskli iç süreçlerde ise kurumun bağlamına uygun kontroller kullanılmasına imkân tanıyor.
Nihai rapor, Haziran 2026’da yayımlanan taslak ve kamu istişaresinin ardından hazırlandı. FSB, yapay zekâ teknolojileri geliştikçe uygulamaları izleyeceğini ve gerektiğinde güncelleyeceğini açıkladı. Bu nedenle rapor, finans sektöründe yapay zekâ kullanımına ilişkin son sözden çok, değişen risklere göre yenilenmesi planlanan ortak bir yönetişim zemini niteliğinde.
