Ukrayna, Rusya’nın enerji altyapısına yönelik saldırıları durdurmadığını belirterek Rus petrol rafinerilerine yönelik operasyonlara yeniden başladı. 15 Ekim’de Ryazan bölgesindeki büyük bir rafineride yangın çıkarken, Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenskiy enerji hedeflerini kapsayan kısa süreli kısıtlamanın artık uygulanmayacağını söyledi. Gelişme, ABD Başkanı Donald Trump’ın birkaç gün önce duyurduğu enerji ateşkesi girişiminin sahada karşılık bulmadığını gösterdi.
Reuters ve Associated Press’in aktardığına göre saldırının hedefi, Moskova’nın güneydoğusundaki Ryazan bölgesinde bulunan ve Rus devlet enerji şirketi Rosneft’e ait rafineriydi. Ryazan Valisi Pavel Malkov, yoğun bir Ukrayna insansız hava aracı saldırısının tesiste yangına yol açtığını bildirdi. Hasarın boyutu ve üretime etkisi bağımsız olarak netleştirilmedi.
Kısa süreli kısıtlama neden sona erdi?
Trump 11 Ekim’de Rusya ile Ukrayna’nın enerji tesislerine yönelik saldırıları durdurmayı kabul ettiğini açıklamıştı. Ancak açıklamanın ardından Moskova ve Kiev anlaşmanın kapsamını, süresini veya uygulama mekanizmasını ortak bir metinle duyurmadı. Zelenskiy, Ukrayna’nın Rus rafinerilerine yönelik saldırıları geçici olarak durdurduğunu, buna karşılık Rus güçlerinin Ukrayna’daki enerji altyapısını hedef almaya devam ettiğini savundu.
Zelenskiy, Financial Times’a verdiği röportajda bu kısıtlamanın sona erdiğini belirtti. Reuters ve AP, Ukrayna liderinin kararını Rusya’nın elektrik üretim ve dağıtım altyapısına yönelik devam eden füze ve drone saldırılarıyla gerekçelendirdiğini bildirdi. Kremlin ise enerji ateşkesinin kapsamının hiçbir zaman tam olarak belirlenmediğini ve Ukrayna’nın Rus enerji tesislerini vurmasının ABD öncülüğündeki barış çabalarıyla çeliştiğini açıkladı.
Washington–Kiev ilişkilerinde yeni gerilim
Ryazan saldırısı, Kiev ile Washington arasındaki ilişkilerin yeniden gerildiği bir dönemde gerçekleşti. Zelenskiy, ABD’nin istihbarat paylaşımı ve askeri uydu iletişim imkânlarına ilişkin kısıtlamaların Ukrayna’nın savunma kapasitesini zayıflattığını ileri sürdü. Trump yönetimi ise istihbaratı Ukrayna’dan kasıtlı biçimde esirgediği iddiasını reddetti.
Ukraynalı yetkililer ayrıca askeri Starlink sistemi Starshield’ın hareketli platformlarda kullanımına getirildiğini söyledikleri teknik sınırlamaların bazı drone görevlerini etkilediğini aktardı. SpaceX CEO’su Elon Musk, Starshield sistemlerinin ABD hükümetine ait olduğunu ve kullanım koşullarının ABD makamlarınca belirlendiğini söyledi. Bu iddiaların operasyonel etkisi bağımsız biçimde doğrulanmış değil.
Enerji altyapısı savaşın merkezinde
Ukrayna, uzun menzilli drone saldırılarını Rusya’nın petrol işleme kapasitesini ve askeri lojistiğini baskılamanın bir yolu olarak görüyor. Moskova ise bu saldırıların sivil enerji güvenliğini ve uluslararası piyasalardaki yakıt arzını tehdit ettiğini savunuyor. Rusya da Ukrayna’nın elektrik üretim ve iletim tesislerini düzenli olarak hedef alıyor; Kiev, son saldırıların yüz binlerce kişiyi elektriksiz bıraktığını bildirdi.
Enerji ateşkesinin bozulması, daha geniş bir ateşkes için yürütülen diplomatik girişimlerin kırılganlığını ortaya koyuyor. Taraflar enerji hedeflerine ilişkin bağlayıcı ve doğrulanabilir bir mekanizma açıklamadığı sürece, karşılıklı saldırıların sürmesi bekleniyor. Ryazan’daki yangının rafineri üretimine etkisi ve tarafların bundan sonraki hedef seçimi, gerilimin yönünü belirleyecek başlıca unsurlar olacak.
