Türkiye’de tıbbi müdahaleler öncesinde alınan bilgilendirilmiş rızanın elektronik ortamda verilmesine ilişkin usul ve esaslar belirlendi. “Bilgilendirilmiş Rızanın Elektronik Ortamda Alınması Hakkında Yönetmelik”, 27 Ekim 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanarak aynı gün yürürlüğe girdi. Düzenleme; birinci, ikinci ve üçüncü basamak sağlık hizmeti sunan kamu ve özel sağlık tesislerinde uygulanacak.
Onay e-Nabız veya sağlık tesisinin sistemi üzerinden alınabilecek
Yönetmeliğe göre bilgilendirilmiş rıza, e-Nabız üzerinden veya sağlık tesisinin Bakanlıkça belirlenen koşulları karşılayan elektronik iletişim aracıyla alınabilecek. Süreç, sağlık meslek mensubunun rıza formunu elektronik ortamda hazırlamasıyla başlayacak. Hasta ya da gerekli durumlarda yasal temsilci, formu e-Nabız’dan veya kendisine iletilen bağlantı üzerinden inceleyebilecek.
Düzenleme, rızanın yalnızca teknik bir onay işlemine dönüşmemesi için mevcut temel koşulları da açık biçimde koruyor. Tıbbi müdahaleye ilişkin bilginin yeterli, anlaşılır ve zamanında verilmesi; kişinin sorularının yanıtlanması ve kararın özgür iradeyle alınması gerekiyor. Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu da 17 Ekim’de yaptığı açıklamada, bilgilendirilmiş rızanın elektronik ortamda güvenli biçimde alınmasına yönelik düzenlemenin hazırlanmakta olduğunu duyurmuştu.
Kimlik ve telefon doğrulaması zorunlu
Elektronik rıza sürecinde hem sağlık meslek mensubunun hem de hastanın kimliği doğrulanacak. Hastanın doğrulanmış bir cep telefonu numarasının bulunması gerekiyor. Form incelendikten sonra doğrulanmış numaraya tek kullanımlık bir SMS kodu gönderilecek. e-Nabız üzerinden yürütülen işlemde hasta kodu sisteme kendisi girecek. Sağlık tesisinin elektronik aracı kullanılıyorsa hasta, kodu sağlık personeline iletebilecek ve personel kodu sisteme kaydedecek.
Sağlık tesisi tarafından doğrulanan cep telefonu numarası 12 ay süreyle geçerli olacak; bu süre sonunda yeniden doğrulama yapılacak. Yönetmelikte, elektronik rıza kaydının işlem tarihi ve saati, doğrulama kodu ve işlemi yapan sağlık meslek mensubu gibi bilgileri içermesi öngörülüyor. Kayıtların bütünlüğünü korumak amacıyla elektronik zaman damgası ve şifreleme gibi teknik tedbirler uygulanacak. Tamamlanan kayıtlar merkezi sağlık veri sistemine aktarılacak ve kişinin e-Nabız hesabından erişilebilir olacak.
Yasal temsilci gereken durumlarda sınırlar var
Küçükler veya kısıtlılar için rıza, mevzuatın gerektirdiği hallerde yasal temsilci tarafından verilecek. Temsilcinin hazır bulunmadığı, kendisine ulaşılamadığı ya da kimliğinin elektronik olarak doğrulanamadığı durumlarda elektronik rıza alınamayacak. Bu hüküm, elektronik yöntemin her durumda kullanılabilecek otomatik bir seçenek olmadığını gösteriyor.
Yeni düzenleme, bilgilendirme yükümlülüğünü ya da hastanın karar verme hakkını değiştirmiyor; rızanın elektronik olarak kaydedilebilmesi için standart bir yol tanımlıyor. Yönetmelik, kâğıt formun tüm durumlarda kaldırıldığını söylemiyor. Sağlık kuruluşlarının sistemlerini teknik ve idari koşullara uygun hale getirmesi, kimlik doğrulama ve kayıt güvenliğini sağlaması gerekecek.
Uygulamada hangi kayıtlar tutulacak?
Elektronik süreç, onayın yalnızca verilip verilmediğini değil, onayın hangi aşamalardan geçerek tamamlandığını da belgeleyecek. Tarih ve saat bilgisi, doğrulama kodu, işlemi yürüten sağlık meslek mensubu ve formun bütünlüğünü gösteren teknik kayıtlar saklanacak. Bu ayrıntılar, daha sonra rıza işleminin incelenmesi gerektiğinde sürecin izlenebilmesine imkân verecek. Hastanın formu görüntüleyebilmesi ve tamamlanmış kayda e-Nabız’dan ulaşabilmesi de düzenlemenin hasta tarafındaki kayıt erişimini güçlendiren unsuru olacak.
Uygulamanın hastalar açısından en görünür sonucu, tamamlanan rıza kayıtlarına e-Nabız üzerinden erişilebilmesi olacak. Sağlık kuruluşları açısından ise işlemin kim tarafından, ne zaman ve hangi doğrulama adımıyla tamamlandığının izlenebilir biçimde kaydedilmesi önem taşıyacak. Her durumda SMS kodu, hekimin açıklamasının veya hastanın özgür kararının yerine geçmeyecek; yalnızca elektronik işlemin doğrulama adımlarından biri olacak.
Bu nedenle yeni sistemin başarısı, yalnızca teknik altyapının çalışmasına bağlı olmayacak. Hastaya formu incelemesi için yeterli zaman verilmesi, soruların yanıtlanması ve elektronik kaydın güvenli biçimde saklanması yönetmeliğin öngördüğü rıza sürecinin birlikte değerlendirilmesi gereken parçaları olacak.
