Rusya ve Ukrayna, Ukrayna’nın güneyindeki Herson bölgesinde Rus güçlerinin kontrolünde bulunan Oleşki’de insani yardım ulaştırılması ve sivillerin tahliyesinin hazırlanması amacıyla yerel bir ateşkes üzerinde anlaştı. Beyaz Saray, anlaşmayı 23 Ekim 2026’da duyurdu ve askerî faaliyetlerin geçici olarak durdurulmasının 29 Ekim’de başlayacağını açıkladı.
Kremlin de ABD arabuluculuğunda yerel bir ateşkes anlaşmasına varıldığını ayrı bir açıklamayla doğruladı. Ancak Rus ve Ukraynalı askerî temsilcilerin uygulama tarihlerini belirlemek için çalışmayı sürdürdüğünü bildirdi. Rusya Genelkurmay Başkanı Valeri Gerasimov ise Rus birliklerinin insani operasyon için 27 Ekim saat 04.00’ten itibaren Herson yönünde ateşi keseceğini söyledi. Böylece cuma günü itibarıyla kamuya açıklanan takvimlerde tam olarak giderilmemiş bir farklılık oluştu.
Sınırlı bir insani düzenleme
Anlaşma yalnız Oleşki ve çevresindeki insani operasyonu kapsıyor; Rusya-Ukrayna savaşında ülke çapında bir ateşkes anlamına gelmiyor. Beyaz Saray’a göre iki taraf, yardımın şehre girmesi ve sivillerin belirlenen güvenli geçiş yoluyla tahliye edilebilmesi için askerî faaliyetleri geçici olarak durdurmayı kabul etti. Ateşkesin kesin süresi ve bütün izleme mekanizmaları kamuoyuna açıklanmadı.
Ukrayna İnsan Hakları Ombudsmanı Dmitro Lubinets, sürecin ateşkesle başlayacağını, ardından insani yardımın ulaştırılacağını ve son aşamada sivillerin şehirden çıkarılacağını söyledi. Uygulamanın son derece zor olacağını vurguladı. Ukrayna’nın baş müzakerecisi David Arakhamia da insani operasyonun ateşkes yürürlüğe girdikten sonra başlayacağını ve ayrılmak isteyen sakinler için bir koridor oluşturulacağını belirtti.
Kremlin Sözcüsü Dmitri Peskov, Oleşki’den ayrılmak isteyen herkesin çıkışına izin verileceğini ve tahliye operasyonunun birkaç gün sürebileceğini söyledi. Ancak kesin bir takvim vermedi ve tahliye edilenlerin Rusya veya Ukrayna kontrolündeki bölgelere nasıl yönlendirileceğini açıklamadı. Beyaz Saray ise sakinlere tercih ettikleri varış noktası için koordineli ulaşım sağlanacağını bildirdi.
Oleşki neden acil yardıma ihtiyaç duyuyor?
Oleşki, Dinyeper Nehri’nin Ukrayna kontrolündeki Herson kentinin karşı kıyısında yer alıyor ve Şubat 2022’de başlayan geniş çaplı işgalden bu yana Rus güçlerinin kontrolünde bulunuyor. Savaştan önce yaklaşık 24 bin kişinin yaşadığı kentte Beyaz Saray’ın tahminine göre 50 kadar çocuk dâhil 1.700 ile 2.000 arasında kişi kaldı. Bununla birlikte 2022’den beri resmî nüfus sayımı yapılmadığı belirtildi.
Bağımsız haberlerde gıda ve ilaç sıkıntısı, mayınlı yollar, hasarlı altyapı ile elektrik, su ve ısınmaya sınırlı erişim belgelendi. Le Monde, 10 Ekim tarihli haberinde yaklaşık 1.700 kişinin şehirde kaldığını; çatışmaların, mayınların ve yol erişimindeki kısıtlamaların yardım ve düzenli tahliyeleri engellediğini aktardı. Kent ayrıca 2023’te Kahovka Barajı’nın yıkılması sonrası ağır sel baskını yaşamıştı.
Hangi noktalar hâlâ belirsiz?
Uygulamaya ilişkin bazı temel sorular yanıtsız. Beyaz Saray 29 Ekim’i başlangıç tarihi olarak açıklarken Rus askerî makamları daha erken bir ateş kesme zamanından söz etti; Kremlin ise tarihler üzerinde koordinasyonun sürdüğünü bildirdi. Ateşkes bölgesinin kesin sınırlarını, süresini, ihlal durumunda uygulanacak yöntemi ve bağımsız gözlem düzenini gösteren ortak bir teknik belge yayımlanmadı.
Bu nedenle açıklanan düzenleme, geniş kapsamlı barış anlaşması değil, dar kapsamlı bir insani ateşkes niteliğinde. Diğer cephelerdeki çatışmaları kapsamıyor ve genel bir Rusya-Ukrayna ateşkesi kurmuyor. Anlaşmanın ilk sınavı, yardım konvoylarının şehre ulaşması ve ayrılmayı seçen sivillerin saldırıya uğramadan taşınması için iki tarafın yeterince uzun süre güvenli geçiş sağlayıp sağlayamayacağı olacak.
