Fransa’da öğrencilerin öncülük ettiği protesto hareketi, 17 Ekim Cumartesi günü hayat pahalılığı, kamu hizmetleri ve eşitsizlik başlıklarının da eklenmesiyle ülke çapındaki gösterilere dönüştü. Paris ve bazı kentlerde maskeli grupların polise cisim atması, yangın çıkarması ve mülke zarar vermesinin ardından güvenlik güçleri göz yaşartıcı gaz ve tazyikli su kullandı. Haberlerde, gösterilerin büyük bölümüne barışçıl taleplerle katılanlarla şiddet olaylarına karışan gruplar birbirinden ayrıldı.
Fransa İçişleri Bakanlığı ülke genelinde en az 272 kişinin gözaltına alındığını bildirdi. Reuters ve Associated Press; Paris, Marsilya, Toulouse, Lyon, Angers ve Rennes dahil çeşitli kentlerde olaylar yaşandığını aktardı. Bazı bölgelerde araçlar, çöp kutuları ve sokak mobilyaları ateşe verildi; mağazalarla kamu binaları zarar gördü. Marsilya Belediye Binası tahrip edilirken Lyon’da bir turizm ofisinin yakıldığı bildirildi.
Katılım rakamları kaynaklara göre değişti
Cumartesi akşamı itibarıyla doğrulanmış tek bir ulusal katılım sayısı bulunmuyordu. Reuters, CGT sendikasının yaklaşık 800 bin kişilik tahminini aktarırken Associated Press katılımın 500 bini geçtiğini bildirdi. Gün içinde açıklanan daha düşük rakamların ise gösterilerin yalnızca belirli bölümünü kapsadığı anlaşıldı. Bu nedenle katılım sayıları kesin toplam değil, farklı kurumların tahminleri olarak değerlendirilmeli.
Gösteriler, haftalardır öğretmen eksikliği, kalabalık sınıflar, yıpranmış okul binaları ve eğitimde eşitsizlik nedeniyle eylem yapan lise öğrencilerinin hareketinden büyüdü. Cumartesi yürüyüşlerine sendikalar, gıda, yakıt ve enerji fiyatlarına tepki gösteren gruplar ile 2018’de başlayan “sarı yelekliler” hareketinin bazı taleplerini yeniden gündeme taşımak isteyenler katıldı.
Paris’te protestocular Champs-Élysées, Concorde Meydanı ve La Madeleine gibi merkezî noktalara ulaştı. Reuters, bu alanların izin verilen yürüyüş güzergâhının dışında kaldığını bildirdi. République Meydanı çevresinde havai fişek, kaldırım taşı ve başka cisimler atan gruplara polis müdahale etti. Göz yaşartıcı gaz çevre sokakları etkilerken bazı işletmeler kepenklerini kapattı.
Hükümet şiddeti kınadı
Başbakan Sébastien Lecornu, hükümetin şiddet yoluyla sindirilemeyeceğini söyledi ve olaylardan aşırı sol gruplarla suç örgütlerini sorumlu tuttu. İçişleri Bakanlığı polise saldırı, yağma ve kamu binalarına zarar verme vakaları bulunduğunu açıkladı. Buna karşılık saha haberleri, şiddet olaylarını bütün göstericilere genellemedi ve geniş kalabalıkların barışçıl biçimde taleplerini dile getirdiğini aktardı.
Fransız hükümeti cumartesi günkü eylemlerden önce satın alma gücü, enerji maliyetleri, öğrenci talepleri ve tarımsal sorunların aynı dönemde öne çıktığını kabul etmişti. Hükümet Sözcüsü Maud Bregeon, 14 Ekim tarihli Bakanlar Kurulu bilgilendirmesinde gösteri hakkının temel bir hak olduğunu, ancak polis, eğitim çalışanları ve öğrencilere yönelik şiddetin kabul edilemeyeceğini söyledi.
17 Ekim’deki gelişmeler, öğrenci hareketinin hane giderleri ve kamu hizmetlerine ilişkin daha geniş hoşnutsuzlukla birleşmesi nedeniyle önceki eylemlerden farklılaştı. Fransa’daki gösterilerden esinlenen daha küçük çaplı protestolar Belçika’da da çatışmalara sahne olurken Portekiz, İtalya ve Arnavutluk’ta eğitim maliyetleri, işsizlik ve kamu yönetimine ilişkin ayrı eylemler düzenlendi.
Belirsiz kalan noktalar
Yetkililer yayın saati itibarıyla gözaltı, yaralanma ve maddi hasara ilişkin nihai ülke çapındaki toplamları açıklamamıştı. Bireysel şiddet eylemleri ve polisin müdahale yöntemlerine ilişkin soruşturmalar sürüyor. Öğrenci protestolarının önceki aşamasında tartışmalı bir kalabalık kontrol bombasının kullanımının askıya alınması da polis taktikleri konusundaki tartışmanın parçası olmayı sürdürüyor.
Fransız hükümeti açısından temel soru, okul finansmanı, kamu hizmetleri ve satın alma gücünü aynı zeminde buluşturan hareketin devam edip etmeyeceği. Organizatörler taleplerin karşılandığını duyurmadı ve cumartesi günkü katılım, protestoların artık yalnız lise çevreleriyle sınırlı olmadığını gösterdi. Günün kesin bilançosu için resmî katılım, gözaltı, yaralanma ve hasar verilerinin güncellenmesi gerekecek.
