Türkiye, İstanbul’da yeni bir diplomatik formatın ilk ortak toplantısına ev sahipliği yapıyor. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, 23 Ekim’de Türkiye, Mısır, Pakistan ve Suudi Arabistan’dan oluşan R4 grubunun yanı sıra Fransa, Almanya ve Birleşik Krallık’tan oluşan E3 ülkelerinin dışişleri bakanlarını ağırlayacak. T.C. Dışişleri Bakanlığı toplantıları resmen duyururken Reuters ve Anadolu Ajansı, yedi ülkenin Türkiye’nin girişimiyle ilk kez R4+E3 formatında aynı masada buluşacağını bildirdi.
R4 ve E3 ülkeleri kimlerden oluşuyor?
R4 mekanizmasında Türkiye, Mısır, Pakistan ve Suudi Arabistan yer alıyor. E3 ise Avrupa’nın üç ülkesi Fransa, Almanya ve Birleşik Krallık’tan oluşuyor. Anadolu Ajansı’nın diplomatik kaynaklara dayandırdığı habere göre İstanbul’daki görüşmelere Almanya Dışişleri Bakanı Johann David Wadephul, Birleşik Krallık Dışişleri Bakanı Ed Miliband, Fransa Dışişleri Bakanı Jean-Noël Barrot, Mısır Dışişleri Bakanı Badr Abdelatty, Pakistan Dışişleri Bakanı Muhammed İshak Dar ve Suudi Arabistan Dışişleri Bakanı Faysal bin Ferhan’ın katılması bekleniyor.
Dışişleri Bakanlığı’nın resmî açıklaması, 23 Ekim’de hem R4 hem de R4+E3 dışişleri bakanları toplantılarının İstanbul’da yapılacağını doğruluyor. Bakanlık açıklaması gündeme ilişkin ayrıntı vermiyor. Buna karşılık Reuters ve Anadolu Ajansı, diplomatik kaynakların toplantıda Filistin meselesi, Hürmüz Boğazı’ndaki durum, Yemen’deki gelişmeler ve Rusya-Ukrayna savaşının sona erdirilmesine yönelik çabaların ele alınacağını aktardığını belirtiyor.
Anadolu Ajansı’na göre R4, bölgesel ülkelerin güvenlik ve istikrar başlıklarında daha fazla sorumluluk üstlenmesi yaklaşımıyla oluşturuldu. İstanbul buluşması, bu mekanizmanın Avrupa’daki E3 ülkeleriyle doğrudan koordinasyon kurabileceği ilk ortak platform olacak. Bu yapı, tarafların aynı politikayı benimsediği anlamına gelmiyor; amaç, farklı pozisyonlara sahip hükümetler arasında doğrudan diplomatik temas ve ortak çalışma alanları oluşturmak.
Deniz yolları ve bölgesel güvenlik gündemde
Görüşmelerin zamanlaması, Orta Doğu’daki çatışmaların enerji taşımacılığı ve uluslararası deniz yolları üzerindeki etkisinin arttığı bir döneme denk geliyor. Reuters’a konuşan diplomatik kaynak, Hürmüz ve Babülmendep boğazlarında seyrüsefer serbestisinin korunmasının Türkiye açısından öne çıkan başlıklardan biri olacağını söyledi. Fidan’ın ABD ile İran arasındaki gerilimin askerî yöntemler yerine diplomasi ve diyalog yoluyla çözülmesi gerektiğini vurgulaması bekleniyor.
Kaynaklara göre Türkiye ayrıca Yemen merkezli Husi saldırıları sonrasında Suudi Arabistan’ın güvenliğine desteğini yineleyecek. Ukrayna savaşının Karadeniz’e daha fazla yayılmasının yaratabileceği bölgesel riskler de gündemde olacak. Bu başlıklar, toplantının tek bir kriz dosyasına değil, Avrupa ile Orta Doğu’yu aynı anda etkileyen güvenlik sorunlarına odaklanacağını gösteriyor.
Filistin meselesinin gündemde bulunması da R4+E3 formatının siyasi ağırlığını artırıyor. Avrupa ülkeleri ile bölge devletleri, ateşkes, insani yardım ve uzun vadeli siyasi çözüm konularında zaman zaman farklı önceliklere sahip. İstanbul’daki toplantı bu farklılıkları ortadan kaldırmış değil; ancak bakanların aynı çerçevede görüşmesi, krizlerin birbirini beslemesini önlemeye yönelik koordinasyon için yeni bir kanal sağlayabilir.
İlk toplantıdan bağlayıcı karar beklenmiyor
R4+E3 buluşması, mevcut bir uluslararası örgütün zirvesi değil; farklı bölgesel aktörler arasında koordinasyon geliştirmeyi amaçlayan yeni bir diplomatik temas formatı. Bu nedenle toplantının tek başına bağlayıcı bir anlaşma, ateşkes veya askerî karar üretmesi beklenmiyor. Görüşmelerin önemi, çatışmalardan doğrudan etkilenen bölge ülkeleriyle Avrupa’nın üç büyük diplomatik aktörünü aynı masa etrafında toplamasından kaynaklanıyor.
Toplantı tamamlanmadan ortak sonuç bildirisi yayımlanıp yayımlanmayacağı veya formatın kalıcı hâle gelip gelmeyeceği belli değil. Doğrulanmış gelişme, yedi ülkenin dışişleri bakanlarının Türkiye’nin girişimiyle İstanbul’da ilk kez R4+E3 düzeninde bir araya gelecek olması. Görüşmeler sonrasında açıklanabilecek kararlar ve ortak mesajlar, formatın tek seferlik bir temas mı yoksa düzenli bir koordinasyon kanalı mı olacağını daha net gösterecek.
