Pakistan Cumhurbaşkanı Asıf Ali Zerdari, 11 Ekim’de ülkenin kuzeybatısındaki Hayber Pahtunhva eyaletinde olağanüstü hal ilan ederek eski Başbakan İmran Han’ın Pakistan Adalet Hareketi (PTI) partisinin yönettiği eyalet hükümetini askıya aldı. Kararla birlikte eyalet, ilk aşamada altı ay süreyle federal hükümet tarafından atanan valinin yönetimine geçti.
Karar, Başbakan Şahbaz Şerif başkanlığında yapılan federal kabine toplantısının ardından alındı. Reuters, Associated Press ve Pakistan merkezli Dawn’ın aktardığı resmî açıklamalara göre federal hükümet, eyalet yönetimini artan militan saldırılara karşı yeterli koordinasyonu sağlamamakla suçladı. PTI ise bu iddiayı reddederek müdahaleyi siyasi amaçlı olarak nitelendirdi.
Olağanüstü yönetim nasıl işleyecek?
Pakistan yönetimi, olağanüstü hal ve eyalet işlevlerinin federal otoriteye devrine ilişkin anayasal hükümleri devreye soktu. Adalet Bakanı Azam Nazeer Tarar, Hayber Pahtunhva’da yönetimin valiye geçeceğini; 11 üyeli bir danışma kurulunun eyalet işlerini yürüteceğini açıkladı. Reuters’a göre düzenleme ilk etapta altı ay uygulanacak ancak yetkililerin gerekli görmesi halinde uzatılabilecek.
Dawn, federal hükümetin sivil makamlara destek vermek üzere ordu personeli ve imkânlarının konuşlandırılmasına da izin verdiğini bildirdi. Polis ve güvenlik güçleri alarma geçirilirken Peşaver’de ve planlanan gösterilerle bağlantılı güzergâhlarda yollar konteynerlerle kapatıldı. Bu güvenlik tedbirleri yürütme yetkisinin devrine eşlik ediyor; ancak askıya alınan yönetim hakkındaki federal iddiaları tek başına kanıtlamıyor.
Hükümet militan tehdidini gerekçe gösterdi
Şerif hükümeti, Afganistan sınırındaki eyalette Pakistan Talibanı ve diğer silahlı grupların saldırıları nedeniyle güvenlik koşullarının kötüleştiğini savundu. Başbakanlık açıklamasında eyalet yönetimi, terörle mücadeleden “bilinçli biçimde uzaklaşmakla” suçlandı. İçişleri ve adalet bakanları da karar alma süreçlerinde gecikme ve İslamabad ile yetersiz koordinasyon bulunduğunu ileri sürdü.
PTI bu suçlamalara karşı çıkıyor. Parti, militanlarla mücadele için gerekli finansman ve ekipmanın federal hükümet tarafından sağlanmadığını savunuyor; güvenlik gerekçesinin, yönettiği tek eyalet hükümetini görevden uzaklaştırmak için kullanıldığını öne sürüyor. PTI Sözcüsü Zülfikar Buhari kararı “olağanüstü hal kılıfına sokulmuş darbe” olarak tanımladı ve istikrarsızlığı artırabileceğini söyledi. Bazı muhalefet temsilcileri de uygulamayı demokrasiye aykırı bulduklarını açıkladı.
Karar protesto hazırlıkları sırasında geldi
Olağanüstü hal, PTI destekçilerinin İmran Han’ın serbest bırakılması talebiyle İslamabad’a yürüyüş hazırlığı yaptığı sırada ilan edildi. Han, 2023’ten beri yolsuzluk ve başka suçlamalarla cezaevinde bulunuyor. Eski başbakan suçlamaları reddederken partisi davaların siyasi amaçlı olduğunu savunuyor. Yürüyüş ve Han’ın cezaevi koşulları konusunda PTI ile federal hükümet arasında yürütülen görüşmeler sonuçsuz kalmıştı.
AP, beklenen gösteri öncesinde çok sayıda PTI destekçisinin gözaltına alındığını ve ek güvenlik güçlerinin konuşlandırıldığını bildirdi. Eyalet meclisi ile kabinenin askıya alınması, PTI’yi iktidarda olduğu tek eyaletten uzaklaştırdı. Eski Eyalet Başbakanı Sohail Afridi’nin hareketlerinin kısıtlandığı aktarılırken PTI, Afridi ile bazı eski kabine üyelerinin gözaltına alındığını duyurdu.
Siyasi ve hukuki gerilim büyüyor
Karar, Pakistan federal hükümeti ile İmran Han’ın partisi arasındaki çatışmayı belirgin biçimde tırmandırdı. Hükümet müdahaleyi güvenlik zafiyetine verilen anayasal bir yanıt olarak sunuyor; PTI ise seçilmiş eyalet iradesinin zayıflatıldığını ve siyasi hareketliliğin engellenmek istendiğini söylüyor. Kararın değerlendirilmesinde bu karşıt iddialar belirleyici olacak.
Şimdilik doğrulanabilen temel unsurlar; olağanüstü hal hükümlerinin uygulanması, seçilmiş eyalet yönetiminin askıya alınması, vali ve danışma kurulunun yetkiyi devralması ve ordunun sivil yönetime destek için görevlendirilmesidir. Altı aylık ilk süre boyunca hukuki itirazlar, siyasi protestolar ve düzenlemede yeni değişiklikler gündeme gelebilir.
