Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı, 2027'de 11 ilde toplam 22 bin hektarlık tarım alanında yapay zekâ destekli sulama otomasyon sistemlerinin devreye alınmasının hedeflendiğini açıkladı. Açıklama, 8 Ekim'de DSİ Genel Müdürlüğünde düzenlenen “DSİ Vakfı Köy Okullarına Yardım Yöresel Ürünler Sergisi”nin açılışında yapıldı.
Yumaklı, suyun verimli kullanılmasının gelecek dönemin temel önceliklerinden biri olacağını söyledi. Bakanlığın açıkladığı hedefe göre sistemler, sulama altyapısının dijital araçlarla daha etkin yönetilmesini amaçlayacak. Uygulamanın yapılacağı 11 ilin adları, il bazındaki alan dağılımı, bütçesi ve kesin devreye alma tarihleri henüz açıklanmadı.
Kapalı sistem sulamada 2030 hedefi
Bakanın verdiği bilgilere göre kapalı sistem sulama yatırımlarının toplam sulama yatırımları içindeki payı 2002'de yüzde 6 düzeyindeyken bugün yüzde 38'e yükseldi. Hedef, bu oranı 2030'a kadar yüzde 45 seviyesine çıkarmak. Yapay zekâ destekli otomasyon planı da suyun daha kontrollü kullanılmasına yönelik bu dönüşümün parçalarından biri olarak sunuldu.
Kapalı sistemler, suyun açık kanallara kıyasla daha kontrollü taşınmasına imkan verirken otomasyon katmanı, sulama kararlarının saha verileriyle desteklenmesini hedefliyor. Ancak 2027 programında kullanılacak donanım, yazılım ve karar modellerine ilişkin teknik şartname henüz kamuoyuyla paylaşılmadı. Bu nedenle sistemin sağlayacağı tasarruf oranına ilişkin doğrulanmış yeni bir performans verisi bulunmuyor.
Daha önce 4 bin 205 hektarda uygulandı
Tarım ve Orman Bakanlığının 2024'te yaptığı açıklamada, DSİ tarafından Adana, Afyonkarahisar ve Denizli'de toplam 4 bin 205 hektarlık alanda yapay zekâ destekli sulama otomasyon sistemlerinin tamamlandığı bildirilmişti. O dönemdeki uygulamalarda toprak nem sensörleri, hava durumu istasyonları ve bitki ölçüm cihazlarıyla veri toplandığı açıklanmıştı.
2024 uygulamasının alan dağılımında Adana İmamoğlu Sulaması 3 bin 333 hektarla en büyük bölümü oluşturdu. Afyonkarahisar'da Çay-Selevir Sulaması 410 hektar, Çobanlar-Seyitler Sulaması 250 hektar; Denizli Hasanbeyler Göleti Sulaması ise 212 hektar olarak açıklanmıştı. Bu rakamlar geçmiş projelere ait ve 2027 hedefindeki 11 ilin dağılımını göstermiyor.
Bu sensörler; arazideki nem, hava koşulları ve bitkinin durumu hakkında veri sağlayarak sulamanın zamanlamasını ve miktarını desteklemek için kullanılıyor. Bununla birlikte 2027'de duyurulan 22 bin hektarlık yeni hedefin, 2024 uygulamalarıyla tamamen aynı teknik mimariyi kullanacağı henüz doğrulanmadı. Yeni programın ayrıntıları Bakanlık ve DSİ'nin sonraki duyurularıyla netleşecek.
Ulusal Su Planı ile uyumlu
2026-2035 dönemini kapsayan Ulusal Su Planı da yapay zekâ destekli sulama otomasyonu ve elektronik su yönetim sistemlerinin yaygınlaştırılmasını hedefler arasında sayıyor. Bakanlığın 2026 performans programında ise mevcut sulama tesislerinde otomasyon ve karar destek sistemlerinin faaliyete geçirilmesine yönelik çalışmalar yer alıyor.
Bu çerçeve, yeni açıklanan 11 il ve 22 bin hektar hedefinin tek başına bir pilot duyurudan ziyade daha geniş su verimliliği politikasının parçası olduğunu gösteriyor. Yine de hangi ürün desenlerinin, havzaların veya sulama birliklerinin önceliklendirileceği açıklanmadığı için yerel etkiler hakkında şimdiden kesin sonuç çıkarmak mümkün değil.
Takip edilecek başlıklar
Programın uygulama aşamasında illerin listesi, ihale ve bütçe süreçleri, kullanılacak sensör ve yazılım standartları ile ölçülebilir su tasarrufu hedefleri önem taşıyacak. Ayrıca sistemlerin çiftçiler, sulama birlikleri ve DSİ operasyonlarıyla nasıl bütünleştirileceği de projenin sahadaki etkisini belirleyecek.
Başarının değerlendirilmesi için kurulum alanının yanı sıra su tüketimi, enerji kullanımı, bakım sürekliliği ve çiftçi erişimi gibi göstergelerin de düzenli biçimde raporlanması gerekecek. Böylece teknoloji yatırımının sahadaki karşılığı ölçülebilecek.
Mevcut açıklama, 2027 için kapsam hedefini ortaya koyuyor; projenin tamamlandığını veya tüm sistemlerin kurulduğunu göstermiyor. 11 ildeki 22 bin hektarlık alan için duyurulan çalışma, resmi takvim ve teknik ayrıntılar yayımlandıkça daha net değerlendirilebilecek.
