Genel devlet açığının milli gelire oranı geriledi
Türkiye İstatistik Kurumu, 2025 yılına ilişkin genel devlet hesaplarını 1 Ekim 2026’da yayımladı. TÜİK verilerine göre genel devlet açığı 600 milyar 427 milyon lira oldu. Açığın gayrisafi yurt içi hasılaya oranı, 2024’teki yüzde 3,4 seviyesinden 2025’te yüzde 0,9’a geriledi. Veriler, merkezi yönetim, mahalli idareler ve sosyal güvenlik kurumlarını birlikte ele alan genel devlet çerçevesini gösteriyor; bu nedenle yalnız merkezi yönetim bütçe dengesiyle aynı kavram değil.
Genel devletin toplam geliri 2025’te 21 trilyon 429 milyar 677 milyon liraya ulaştı. Toplam harcama ise 22 trilyon 30 milyar 104 milyon lira olarak hesaplandı. Harcamaların GSYH içindeki payı yüzde 34,8 oldu. Gelir ile harcama arasındaki fark, açıklanan 600 milyar 427 milyon liralık genel devlet açığını oluşturdu.
Vergi ve sosyal katkı gelirleri 17 trilyon lirayı aştı
TÜİK, vergi ve sosyal katkı gelirlerinin 17 trilyon 4 milyar 170 milyon lira olduğunu bildirdi. Üretim ve ithalat üzerindeki vergilerin toplam vergi ve sosyal katkı gelirleri içindeki payı ise 2024’teki yüzde 46,6’dan 2025’te yüzde 44,5’e düştü. Bu değişim, vergi gelirlerinin bileşiminin nasıl hareket ettiğini gösteriyor; tek başına toplam vergi yükünün azaldığı ya da arttığı sonucunu vermiyor.
Alt sektörlere bakıldığında merkezi devlet alt sektörünün açık verdiği, mahalli idareler ile sosyal güvenlik kurumları alt sektörlerinin ise fazla verdiği görüldü. Genel devlet dengesi, bu alt sektörlerin gelir, harcama ve transfer ilişkilerinin konsolide edilmesiyle hesaplanıyor. Kurumlar arası işlemler arındırıldığı için sonuç, kamu kesiminin toplam mali görünümünü ulusal hesaplar yaklaşımıyla izlemeye imkan sağlıyor.
Açıklanan hesapların 2025 referans yılına ait olması da önemli. Rakamlar, 2026’nın aylık bütçe gerçekleşmesini ya da güncel nakit dengesini göstermiyor. Haber başlığındaki oran geçmiş yılın tamamını kapsayan yıllık bir sonuç. Bu nedenle veriyi güncel yılın bütçe performansı gibi yorumlamak veya tek bir ayla karşılaştırmak doğru olmaz.
Veri neden önemli?
Açığın GSYH’ye oranındaki gerileme, 2025’te kamu gelirleri ile harcamaları arasındaki farkın ekonominin toplam büyüklüğüne kıyasla daraldığını gösteriyor. Ancak tek yıllık oran, mali yapının tüm boyutlarını tek başına açıklamaz. Faiz giderleri, sosyal transferler, yatırım harcamaları, vergi kompozisyonu ve ekonomik büyüme gibi unsurlar sonuç üzerinde birlikte etkili oluyor. Bu nedenle oranı değerlendirirken nominal tutarlar ile GSYH içindeki payı beraber izlemek gerekiyor.
Dünya, Demirören Haber Ajansı ve Ekonomi Gazetesi, TÜİK’in açıkladığı yüzde 0,9 oranını ve 600,4 milyar liralık açığı ayrı haberlerle doğruladı. Bağımsız yayınlardaki rakamlar resmi bültenle uyumlu. Haberlerde özellikle 2024’e göre belirgin oran düşüşü ve alt sektörlerdeki farklılaşma öne çıktı.
Genel devlet hesapları, uluslararası karşılaştırmalarda kullanılan kamu maliyesi göstergelerinin temelini oluşturuyor. Bununla birlikte veriler, nakit esaslı aylık bütçe gerçekleşmelerinden farklı bir muhasebe çerçevesine dayanabiliyor. Bu ayrım, aynı dönem için farklı kamu dengesi rakamları görülmesinin başlıca nedenlerinden biri. Okurların genel devlet açığını değerlendirirken açıklamanın kapsamını, hesaplama yöntemini ve referans yılını dikkate alması gerekiyor.
Oranın gerilemesinde hangi tek unsurun ne kadar etkili olduğu resmi özet rakamlardan tek başına çıkarılamaz. Gelir artışı, harcama seyri ve nominal GSYH değişimi birlikte sonucu belirler. Bu yüzden açıklanan yüzde 0,9 oranı için kaynaklarda yer almayan tek nedenli bir açıklama yapmak yerine, ayrıntılı hesap tabloları ve sonraki resmi revizyonları izlemek daha sağlıklı olur.
2025 tablosu, açığın milli gelire oranında düşüşe işaret ederken toplam gelir ve harcamaların nominal büyüklüğünün de yüksek seviyeye ulaştığını ortaya koyuyor. Bundan sonraki karşılaştırmalar, 2026 sonuçları yayımlandığında açığın seyrinin kalıcı olup olmadığını göstermeye yardımcı olacak. Şimdilik resmi sonuç, 2025 genel devlet açığının 600 milyar 427 milyon lira ve GSYH’ye oranının yüzde 0,9 olduğu yönünde.
