Lockheed Martin ile ABD Savunma Bakanlığı, en az 850 F-35 Lightning II uçağının üretim ve idamesini kapsayan 10 yıllık bir çerçeve açıkladı. Düzenleme, yıllık üretimi 156 uçak seviyesinde tutmayı ve hükümet, ana yüklenici ile tedarikçilere daha uzun vadeli planlama imkânı sağlamayı amaçlıyor.
22 Ekim 2026’da açıklanan çerçeve; ABD için 850 uçak, ilk yedek parçalar, 10 yıllık modifikasyon kitleri ve idame faaliyetleri ile 21–30’uncu üretim lotları kapsamındaki uluslararası müşteri siparişlerini içeriyor. Lockheed, programı destekleyecek yatırımlar için kendi kaynaklarından en az 7 milyar dolar sağlayacağını bildirdi.
Henüz kesinleşmiş bir uçak siparişi değil
Açıklanan düzenleme ön nitelikte ve tek başına 850 uçak için resmî satın alma siparişi anlamına gelmiyor. Lockheed’e göre Kongre’nin çok yıllı sözleşme yetkisini ve gerekli ödenekleri sağlamasının ardından F-35 Ortak Program Ofisi ile şirketin nihai sözleşme şartlarını, fiyatları ve teslimat takvimini müzakere etmesi gerekecek.
Bu ayrım önemli; çünkü kesin uçak sayısı, teslimat sıralaması ve toplam maliyet daha sonra onaylanacak finansmana ve imzalanacak sözleşmelere bağlı olacak. Reuters, çerçevenin asgari değerini yaklaşık 78 milyar dolar olarak aktardı. Ancak Lockheed’in resmî açıklamasında kesin sözleşme bedeli yayımlanmadı. Bu nedenle söz konusu rakam, tamamlanmış tek bir sipariş kapsamında bugünden tahsis edilmiş para değil, gelecekteki çok yıllı programa ilişkin bir değer olarak okunmalı.
Yıllık 156 uçaklık üretim hedefi ABD ve uluslararası talebi birlikte kapsıyor. Çerçeve, tedarikçilere daha fazla öngörü sağlayarak kapasite planlaması, iş gücü istihdamı, takım ve malzeme yatırımlarının uzun vadeli yapılmasını hedefliyor. Lockheed, bu yöntemin üretim maliyetlerini azaltabileceğini ve F-35 tedarik zincirindeki darboğazları hafifletebileceğini savunuyor.
Program yalnızca yeni uçak gövdelerinin üretilmesini kapsamıyor. İlk yedek parça paketleri, gelecek on yıl boyunca kullanılacak modifikasyon kitleri ve mevcut filonun idamesi de çerçevenin parçası. Uluslararası müşteri siparişlerinin aynı üretim planına dâhil edilmesi, ABD dışındaki ortakların teslimatlarının da nihai lot sözleşmeleri ve kapasite planlamasından etkilenebileceği anlamına geliyor.
Lockheed’den en az 7 milyar dolarlık yatırım taahhüdü
Lockheed, kendi kaynaklarıyla yapılacak yatırımın üretim kapasitesi, tedarik zinciri dayanıklılığı, iş gücü geliştirme, üretim araçları ve ek bakım-onarım altyapısını destekleyeceğini açıkladı. Şirket, 7 milyar doları hükümetten alınacak bir ödeme olarak değil, önerilen düzenleme kapsamındaki üretim ve idame hedeflerini karşılamaya yönelik kurumsal taahhüt olarak sundu.
Şirket, daha geniş F-35 programının ABD’de 317 bin işi destekleyeceğini ve gelecek on yılda yılda yaklaşık 79 milyar dolarlık ekonomik faaliyet yaratacağını tahmin ediyor. Bu istihdam ve ekonomik etki rakamları bağımsız olarak denetlenmiş sonuçlar değil, Lockheed’in projeksiyonları. Ayrıca çerçevenin fonlanmış sözleşmelere dönüşmesine bağlılar.
Defense News ve AFP de 10 yıllık süreyi ve 850 uçaklık planı ayrı ayrı doğruladı. Her iki kaynak da hükümet ile Lockheed’in resmî sözleşmelere geçebilmesi için Kongre yetkisi ve bütçe tahsisinin hâlâ gerekli olduğunu vurguladı.
Anlaşma neden önemli?
F-35, Lockheed’in havacılık faaliyetlerinin merkezinde bulunuyor; ABD Hava Kuvvetleri, Deniz Kuvvetleri ve Deniz Piyadeleri ile uluslararası ortaklar tarafından kullanılıyor. On yıllık yapı, tek tek üretim lotları için yapılan sözleşmelere kıyasla oldukça geniş bir planlama dönemi sunarak savunma sanayisine daha öngörülebilir talep sağlayabilir.
Pentagon açısından hedef, mevcut filonun hazırlık ve bakım durumunu geliştirirken üretimi istikrara kavuşturmak. Lockheed ve tedarikçileri açısından önerilen yapı, on üretim lotu boyunca görünürlük sağlıyor. Buna karşılık nihai birim fiyatları, yıllık adetler ve teslimat tarihleri gibi en kritik ayrıntılar ancak Kongre süreci ve resmî sözleşme görüşmeleri tamamlandıktan sonra bağlayıcı hâle gelecek.
