Türkiye’nin dış ticaret açığı eylülde geçen yılın aynı ayına göre yüzde 25,8 azalarak 5 milyar 163 milyon dolara geriledi. Türkiye İstatistik Kurumu’nun 28 Ekim’de yayımladığı geçici dış ticaret verilerine göre ihracat yüzde 15,3 artışla 25 milyar 967 milyon dolara, ithalat ise yüzde 5,6 artışla 31 milyar 130 milyon dolara yükseldi.
Aylık görünümde ihracatın ithalattan daha hızlı artması, ihracatın ithalatı karşılama oranını Eylül 2025’teki yüzde 76,4’ten yüzde 83,4’e taşıdı. Bununla birlikte yılın ilk dokuz ayına ilişkin tablo daha farklı bir eğilime işaret etti: Ocak-eylül döneminde dış ticaret açığı yıllık yüzde 5,7 artarak 70 milyar 967 milyon dolara çıktı.
Eylül verileri ne gösteriyor?
Genel ticaret sistemine göre eylül ihracatı 25 milyar 967 milyon dolar, ithalatı 31 milyar 130 milyon dolar oldu. Böylece aylık açık bir yıl önceki 6 milyar 957 milyon dolardan 5 milyar 163 milyon dolara indi. TÜİK ile Ticaret Bakanlığının birlikte oluşturduğu seri geçici nitelik taşıyor ve daha sonra güncellenebiliyor.
Takvim ve mevsim etkilerinden arındırılmış veriler, kısa dönemli hareketin de iki yönlü olduğunu gösterdi. Eylülde bir önceki aya göre ihracat yüzde 2,1, ithalat yüzde 2,8 arttı. Takvim etkisinden arındırılmış yıllık seride ihracat artışı yüzde 15,6, ithalat artışı yüzde 5,6 olarak hesaplandı.
Ticaret Bakanlığı 3 Ekim’de yayımladığı öncü verilerde ihracatı 25 milyar 976 milyon dolar, ithalatı 31 milyar 208 milyon dolar olarak açıklamıştı. TÜİK’in daha sonra yayımladığı geçici seri, ihracatı 9 milyon dolar ve ithalatı 78 milyon dolar daha düşük gösterdi. Bu fark, öncü ve ayrıntılı veri setlerinin kapsam ve güncelleme süreçlerinden kaynaklanabiliyor.
Dokuz aylık açık neden önemli?
Ocak-eylül döneminde ihracat geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 5,2 artarak 210 milyar 952 milyon dolara çıktı. İthalat yüzde 5,3 artışla 281 milyar 919 milyon dolar oldu. Dokuz aylık dış ticaret açığı 67 milyar 163 milyon dolardan 70 milyar 967 milyon dolara yükselirken, ihracatın ithalatı karşılama oranı yüzde 74,9’dan yüzde 74,8’e geriledi.
Bu ayrım, tek bir aydaki iyileşmenin yılın tamamına yayılan dengeyi tek başına değiştirmediğini gösteriyor. Eylül ayında açık daralsa da, dokuz aylık toplam açık geçen yılın aynı döneminin üzerinde kaldı. Veriler bu nedenle hem aylık ivme hem de kümülatif eğilim birlikte değerlendirilerek okunmalı.
Enerji ve altın hariç denge
Enerji ürünleri ve parasal olmayan altın hariç tutulduğunda eylül ihracatı yüzde 10,5 artarak 23 milyar 385 milyon dolara, ithalat yüzde 6,7 artarak 23 milyar 926 milyon dolara ulaştı. Bu kapsamda dış ticaret açığı 541 milyon dolar, ihracatın ithalatı karşılama oranı ise yüzde 97,7 oldu.
Ürün yapısında imalat sanayisi toplam ihracatın yüzde 93,4’ünü oluşturdu. İthalatta ara mallarının payı yüzde 69,9, sermaye mallarının payı yüzde 15,4, tüketim mallarının payı yüzde 14,6 olarak kaydedildi. Bu dağılım, ithalatın önemli bölümünün üretimde kullanılan girdilerden oluştuğunu gösteriyor.
Başlıca ticaret ortakları
Eylülde en fazla ihracat 2 milyar 46 milyon dolarla Almanya’ya yapıldı. ABD 1 milyar 913 milyon dolar, Birleşik Krallık 1 milyar 442 milyon dolar ile onu izledi. İthalatta ise Çin 5 milyar 264 milyon dolarla ilk sırada yer aldı; Almanya ve Rusya Federasyonu sonraki iki büyük kaynak ülke oldu.
TÜİK’in yayımladığı rakamlar bir piyasa tahmini değil, gerçekleşen işlemlere dayalı geçici istatistiklerdir. Bundan sonraki aylarda ihracat ve ithalat hızının yanı sıra enerji ve altın kalemleri, kur hareketleri ve küresel talep koşulları dış ticaret dengesinin yönü açısından izlenecek.
