Türkiye İstatistik Kurumu’nun 11 Ağustos 2026’da yayımladığı Haziran 2026 ticaret satış hacim endeksi, ticaretin ana bölümlerinde belirgin bir ayrışma gösterdi. Takvim etkilerinden arındırılmış toplam ticaret satış hacmi geçen yılın aynı ayına göre yüzde 4,5 azalırken, perakende ticaret satış hacmi yüzde 11,8 arttı. Otomotiv bağlantılı ticaret ve toptan ticaret ise yıllık karşılaştırmada geriledi.
Yıllık ayrıntılara göre motorlu kara taşıtları ve motosikletlerin toptan ve perakende ticareti ile onarımını kapsayan satış hacmi yüzde 13,8 düştü. Toptan ticaret satış hacmi de Haziran 2025’e göre yüzde 9,4 azaldı. Perakende ticaretin yüzde 11,8 büyümesi, diğer iki ana bölümden farklı bir yön izledi ve toplam endeksteki gerilemeyi sınırladı.
Perakende alt grupları da aynı yönde hareket etmedi. Gıda, içecek ve tütün satış hacmi yıllık yüzde 2,9 arttı. Otomotiv yakıtı hariç gıda dışı perakende satış hacmi yüzde 17,6 yükseldi. Bilgisayar, kitap ve iletişim aygıtlarında yüzde 28,8, tıbbi ürünler ve kozmetikte yüzde 16,9, posta veya internet üzerinden satışlarda yüzde 22,4 artış kaydedildi.
Diğer perakende kalemlerinde yıllık artışlar daha sınırlıydı. Elektrikli eşya ve mobilya satış hacmi yüzde 1,6, tekstil, giyim ve ayakkabı satış hacmi yüzde 3,9 yükseldi. Otomotiv yakıtındaki artış yüzde 1,1 oldu. Bu oranlar, perakende toplamındaki yükselişin alt gruplara eşit biçimde dağılmadığını gösteriyor.
Aylık veriler haziranda toplam ticaret için farklı bir yön ortaya koydu. Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış toplam ticaret satış hacmi mayısa göre yüzde 1,9 arttı. Toptan ticaret satış hacmi yüzde 4,0 ve perakende ticaret satış hacmi yüzde 0,7 yükselirken, motorlu taşıtlar bağlantılı ticaret ve onarım bölümünde yüzde 5,7 düşüş görüldü.
Perakendenin aylık alt kırılımında gıda, içecek ve tütün satışları yüzde 1,5 azalırken, otomotiv yakıtı hariç gıda dışı satışlar yüzde 1,6 arttı. Bilgisayar, kitap ve iletişim aygıtları yüzde 4,1, elektrikli eşya ve mobilya yüzde 4,4, tıbbi ürünler ve kozmetik yüzde 2,6, posta veya internet satışları yüzde 3,1 yükseldi. Tekstil, giyim ve ayakkabı yüzde 0,3 geriledi; otomotiv yakıtında değişim olmadı.
Yıllık ve aylık oranlar farklı karşılaştırmalar yapıyor. Yıllık veri Haziran 2026’yı Haziran 2025 ile kıyaslıyor. Aylık veri ise mevsimsel etkiler giderildikten sonra Haziran 2026’yı Mayıs 2026 ile karşılaştırıyor. Bu nedenle toplam hacmin yıllık bazda azalması ve aylık bazda artması çelişki oluşturmuyor; oranlar farklı zaman aralıklarındaki değişimi ölçüyor.
Endeksin “hacim” olarak adlandırılması da önemli. Açıklanan oranlar kasalardan geçen toplam lira tutarını doğrudan anlatmıyor. Sabit fiyat yaklaşımı, fiyat hareketlerinin etkisini ayırarak satılan mallardaki reel değişime daha yakın bir ölçü üretmeyi amaçlıyor. Nominal ciro fiyatlarla yükselebilirken satış hacmi aynı yönde hareket etmek zorunda değil.
TÜİK’in kullandığı 2021=100 tabanlı seri, dönemler arasındaki hacim hareketini ortak bir endeks üzerinden izlemeyi sağlıyor. Açıklanan yüzdeler, kapsanan faaliyetlerin endeks değişimini veriyor; belirli bir şirketin, mağaza zincirinin veya tek ürünün satış performansını göstermiyor. Bu ayrım, genel istatistiği şirket sonuçlarıyla karıştırmamak açısından önemli.
Verinin kapsamı mal ticaretine odaklanıyor. Hizmet harcamaları, gelir koşulları ve genel tüketim eğilimi hakkında sonuç çıkarmak için farklı istatistiklerin birlikte değerlendirilmesi gerekiyor.
Haziran verisinin ana mesajı, perakende ile ticaretin diğer büyük bileşenleri arasındaki fark oldu. Perakende hacmi hem yıllık hem aylık arttı; motorlu taşıtlar bağlantılı bölüm iki karşılaştırmada da geriledi. Toptan ticaret yıllık düşüşe rağmen aylık yükseliş kaydetti. Sonraki bültenler ayrışmanın sürüp sürmediğini gösterecek; mevcut sonuçlar Haziran 2026 dönemiyle sınırlı.
