Çin, yapay zekâ ve yarı iletken alanındaki stratejik teknolojilerin yurt dışına aktarımını daha sıkı denetlemeye hazırlanıyor. Ticaret Bakanlığı ile ilgili teknoloji makamlarının 16 Ekim’de yayımladığı taslak, toplam 40 teknolojinin ihracatının yasaklanması veya izne bağlanması için mevcut kataloğun güncellenmesini öngörüyor. Listenin 23 maddesi doğrudan yapay zekâ ile bağlantılı.
Taslakta gelişmiş büyük dil modelleri, yapay zekâ ajanları, çip tasarım teknolojileri, yüksek performanslı hesaplama kümeleri ve bazı bilgi işleme yöntemleri yer alıyor. Düzenleme henüz kesinleşmiş bir yasak değil. Çin yönetimi öneriyi 15 Kasım’a kadar kamuoyu görüşüne açtı; nihai kapsam ve uygulama ayrıntıları bu sürecin ardından değişebilir.
Teknoloji transferi ile hizmet erişimi ayrılıyor
Reuters’ın aktardığına göre planın önemli ayrımlarından biri, kontrollü teknolojinin mülkiyetinin veya teknik bilgisinin yurt dışına aktarılmasıyla, Çin’de çalışan bir sisteme uygulama programlama arayüzü, internet sitesi, mobil uygulama ya da yazılım hizmeti üzerinden erişilmesi arasında yapılıyor. Buna göre, yalnızca bir Çin yapay zekâ hizmetinin yurt dışından kullanılması otomatik olarak teknoloji ihracatı sayılmayacak.
Bu yaklaşım, Çinli geliştiricilerin küresel müşterilere çevrim içi hizmet sunmayı sürdürmesine imkân verirken model ağırlıkları, eğitim yöntemleri veya kritik teknik yeteneklerin başka ülkelerdeki kuruluşlara devrini devlet iznine bağlayabilir. Financial Times, hassas Çin verileriyle eğitilen önde gelen modellerin ve kritik dijital altyapı, savunma veya kamu hizmetlerinde kullanılabilecek gelişmiş ajanların taslakta özellikle öne çıktığını bildirdi.
Kontrolün odağı böylece son kullanıcıya sunulan uygulamadan çok, teknolojinin kendisinin başka bir ülkede yeniden üretilmesini veya geliştirilmesini sağlayabilecek bilgi ve varlıkların devrine kayıyor. Taslağın bu ayrımı, sınır ötesi ortaklıkların yalnız satış sözleşmesi olarak değil; lisans, araştırma, veri merkezi işletimi ve teknik işbirliği boyutlarıyla da incelenebileceğini gösteriyor.
Açık kaynak için istisna öngörülüyor
Taslak, akademik yayınlar veya açık kaynak dağıtımı yoluyla zaten kamuya açık hale gelmiş teknolojileri genel olarak kapsam dışında bırakıyor. Ticaret Bakanlığı ayrıca teknolojilerin büyük bölümünün serbestçe ihraç edilmeye devam edeceğini ve bazı açık kaynaklı transferlerle Çinli şirketlerin yurt dışında kendi veri merkezlerini işletmesi gibi faaliyetler için daha basit lisans yolları planlandığını belirtti.
Bununla birlikte, Wall Street Journal’ın haberine göre öneri yürürlüğe girene kadar belirli yurt dışı teknoloji transferleri için geçici kayıt zorunluluğu başlatıldı. Kayıt; teknoloji mülkiyetinin devrini, yurt dışı lisanslamayı ve bir teknolojinin yabancı bir kuruluşa aktarılmasını kapsayabiliyor. Bu ara mekanizmanın nihai kurallara nasıl dönüşeceği henüz açıklanmış değil.
Yapay zekâ rekabetinde yeni kontrol katmanı
Çinli yetkililer öneriyi ulusal güvenliğin korunması, yapay zekânın kötüye kullanılmasının önlenmesi ve kritik teknolojilerin denetlenebilir tutulmasıyla gerekçelendiriyor. Associated Press, taslağın yapay zekânın yanında biyomedikal ve güneş enerjisi teknolojilerini de içerdiğini bildirdi. Bu nedenle paket yalnızca model ihracatını değil, daha geniş bir stratejik teknoloji politikasını temsil ediyor.
Yeni yaklaşım, ABD ve müttefiklerinin gelişmiş çiplerin Çin’e satışına yönelik kısıtlamalarının yoğunlaştığı bir dönemde geliyor. Ancak taslak doğrudan ürün satışını durdurmaktan çok, ürünlerin arkasındaki teknik bilginin ve yeteneklerin devrini denetlemeyi hedefliyor. Şirketler açısından asıl belirleyici unsur, hangi teknolojilerin “kısıtlı” sayılacağı, lisans sürecinin ne kadar süreceği ve açık kaynak istisnalarının nihai metinde nasıl tanımlanacağı olacak.
Çinli şirketler açısından temel soru, kontrollü teknoloji ülke dışına çıkarılmadan küresel hizmetlerin hangi ölçüde sürdürülebileceği. Yabancı şirketler ve araştırma ortakları içinse model lisanslama, ortak geliştirme, personel ve fikri mülkiyet devri gibi işlemlerin onay gerektirip gerektirmeyeceği önem taşıyor. Bu soruların yanıtı, 15 Kasım’da bitecek görüş süreci ve ardından yayımlanacak nihai metinle netleşecek.
