ABD ordusu, İran’a karşı uygulanan deniz ablukasını aşmaya çalıştığını ve yapılan uyarıları dikkate almadığını ileri sürdüğü Panama bayraklı bir ticari yük gemisini cumartesi günü Umman Körfezi’nde etkisiz hâle getirdiğini açıkladı. ABD Merkez Komutanlığı (CENTCOM), gemiyi Arika Sun adıyla da bilinen M/V Ocean Molica olarak tanımladı.
CENTCOM’un anlatımına göre bir ABD savaş uçağı, hassas güdümlü mühimmatla geminin kıç bölümünü vurdu ve sevk sistemini devre dışı bıraktı. Komutanlık, mürettebatın zarar görmediğini bildirdi. Reuters, geminin bir İran limanından ayrıldığını ve olay sırasında bölgesel sulardan geçmeye çalıştığını aktardı.
İddialar ABD ordusuna atfediliyor
İlk haberler yayımlandığında olayların sırası, mürettebata kaç kez ve hangi yöntemle uyarı yapıldığı bağımsız biçimde doğrulanmış değildi. Reuters, dökme yük gemisinin işletmecisine yorum için hemen ulaşamadığını belirtti. İlk haberlerde gemi mürettebatının veya bayrak sicilinin açıklaması yer almadı.
Bağımsız bir anlatımın bulunmaması önemli; çünkü saldırı sivil bir ticari gemiyi hedef aldı ve daha geniş bir askeri çatışma ortamında gerçekleşti. Geminin ablukayı “aşmaya çalıştığı” ifadesi CENTCOM’un nitelemesi. Mevcut haberlerde geminin hangi yükü taşıdığı, ticari varış noktası veya olay sonrasında başka denizcilik makamlarınca denetlenip denetlenmediği belirtilmedi.
Financial Times da ABD’nin müdahalesini ayrı olarak haberleştirdi ve aynı Panama bayraklı geminin adını verdi. FT’nin haberinde de geminin durdurulduğu ve mürettebatta yaralanma bildirilmediği aktarıldı. Reuters ve FT haberleri ABD askeri operasyonunun gerçekleştiğini karşılıklı olarak doğrularken, müdahalenin gerekçesi ve uyarı süreci esas olarak ABD makamlarının açıklamasına dayanıyor.
Ticari gemilere uyarı
CENTCOM, Umman Körfezi ile Hürmüz Boğazı’nın girişlerinde faaliyet gösteren denizcilere abluka uyarılarına uymaları, denizcilere yönelik resmî duyuruları takip etmeleri ve ABD deniz kuvvetleriyle iletişim kurmaları çağrısında bulundu. Bu uyarı, ABD makamlarının ablukaya uymadığına karar verdiği ticari gemilerin doğrudan askeri müdahaleyle karşılaşabileceğini gösteriyor.
Olay, Hürmüz Boğazı’ndaki gemi trafiğinin sert biçimde gerilediği bir döneme rastladı. Reuters, geçen hafta tankerlere yönelik saldırıların mevcut çatışmanın en yüksek seviyesine çıkmasının ardından stratejik geçidi kullanan gemi sayısının iki aydan uzun sürenin en düşük düzeyine indiğini bildirdi. Savaş öncesinde boğazdan dünya petrol tüketiminin yaklaşık yüzde 20’sine karşılık gelen enerji akışı geçiyordu.
Bu rakamlar tek bir müdahalenin bile ekonomik önemini ortaya koyuyor. Umman Körfezi, Körfez’deki büyük enerji ihracatçılarını uluslararası pazarlara bağlayan Hürmüz Boğazı’na erişim sağlıyor. Yeni saldırılar, alıkoymalar veya abluka uygulamaları yüklerin gecikmesine, sigorta maliyetlerinin artmasına ve petrol ile deniz taşımacılığı fiyatları üzerindeki baskının güçlenmesine yol açabilir.
Bilinenler ve belirsiz kalan noktalar
Kamuya açıklanan doğrulanabilir bilgiler sınırlı: ABD ordusu Ocean Molica’yı vurduğunu kabul etti, geminin sevk sisteminin devre dışı bırakıldığını ve mürettebatta yaralanma olmadığını bildirdi. Reuters ve Financial Times olayı birbirinden bağımsız olarak haberleştirdi. Yayın sırasında gemi işletmecisinden kamuya açık bir yanıt gelmemişti.
Geminin yükü, müdahale için gösterilen kesin hukuki dayanak, yapılan uyarıların sayısı ve mürettebat ile hareketsiz kalan gemi için alınan önlemler başlıca belirsizlikler arasında. Denizcilik makamları veya işletmeci ek bilgi yayımlayana kadar geminin amacı ve davranışına ilişkin iddiaların bağımsız gerçekler gibi değil, CENTCOM’a atıfla aktarılması gerekiyor.
