Avrupa Birliği Yapay Zekâ Yasası’nın tüketicilerin doğrudan görebileceği şeffaflık hükümleri 2 Ağustos 2026 itibarıyla uygulanmaya başladı. Avrupa Komisyonu, Yapay Zekâ Ofisi ile üye ülkelerdeki yetkili makamların aynı tarihten itibaren yasayı uygulamaya koyacağını açıkladı. Yeni aşamanın odağında, insanların bir yapay zekâ sistemiyle etkileşim kurduğunu bilmesi ve yapay olarak üretilen ya da değiştirilen içeriğin anlaşılabilir biçimde işaretlenmesi bulunuyor.
Kullanıcıya ne söylenecek?
Komisyonun 31 Temmuz tarihli duyurusuna göre sohbet robotları ve insanlarla doğrudan iletişim kuran diğer sistemler, kullanıcıya karşısında bir insan değil yapay zekâ bulunduğunu bildirmek zorunda. Bildirimin ilk etkileşimin başlangıcında, açık ve ayırt edilebilir biçimde yapılması gerekiyor. Yalnızca arka planda çalışan, makineler arasında iletişim kuran veya insanlarla doğrudan temas etmeyen sistemler bu özel yükümlülüğün dışında kalabiliyor.
Kurallar, üretken yapay zekâ çıktılarının tespit edilebilmesini de hedefliyor. Sentetik ses, görüntü, video ve metin üreten sistemlerin sağlayıcıları, çıktılara güvenilir ve birlikte çalışabilir makine tarafından okunabilir işaretler eklemekle yükümlü. İnsanları gerçek olduğuna inandırabilecek yapay olarak üretilmiş veya değiştirilmiş görüntü, ses ve videolar için görünür ya da işitilebilir açıklamalar da gerekiyor. Komisyon, yalnızca içeriğe gömülen teknik işaretin kullanıcıya yönelik açıklama yerine geçmeyeceğini belirtiyor.
Metin içerikleri için sınır nerede?
Kamu yararına ilişkin konularda halkı bilgilendirmek amacıyla yayımlanan yapay zekâ üretimi veya yapay zekâyla değiştirilmiş metinler de kapsamda. Siyaset, kamu hizmetleri, adalet, temel haklar, kamu güvenliği, sağlık, çevre, tüketici güvenliği ve kamusal tartışmaya konu olabilecek ekonomik ya da bilimsel gelişmeler Komisyonun verdiği örnekler arasında. Buna karşılık, uzman kişilerce gerçek bir insan incelemesinden geçen ve hukuki sorumluluğu bir yayıncı tarafından üstlenilen metinler için etiketleme istisnası bulunuyor. Basit yazım veya dilbilgisi kontrolü, tek başına bu istisna için yeterli sayılmıyor.
Geçiş süresi ve denetim
Madde 50’nin şeffaflık hükümleri 2 Ağustos’ta yürürlüğe girdi. Ancak bu tarihten önce piyasaya sunulan sistemlerin yapay içeriklere makine tarafından okunabilir işaret ekleme yükümlülüğü için 2 Aralık 2026’ya kadar sınırlı bir geçiş dönemi var. 2 Ağustos’tan önce oluşturulmuş içeriklerin geriye dönük etiketlenmesi zorunlu değil. Komisyon yine de bunun mümkün olduğu durumlarda gönüllü biçimde yapılmasını teşvik ediyor.
Uygulamanın büyük bölümü üye ülkelerin piyasa gözetimi makamlarınca yürütülecek. Yapay Zekâ Ofisi, genel amaçlı yapay zekâ modelleri üzerine kurulu belirli sistemler ile Avrupa Birliği’nin Dijital Hizmetler Yasası kapsamında belirlediği çok büyük platform ve arama motorlarında daha sınırlı bir denetim rolüne sahip. Komisyonun rehberine göre ihlaller için üst sınır 15 milyon avro veya şirketin önceki mali yıldaki dünya çapındaki cirosunun yüzde 3’ü olabiliyor; küçük ve orta ölçekli işletmeler için orantılılık dikkate alınacak.
Kurallar kimleri kapsıyor?
Komisyonun Madde 50 rehberinde “sağlayıcı”, bir yapay zekâ sistemini geliştiren veya kendi adı altında geliştirtip Avrupa Birliği pazarına sunan kişi, şirket ya da kamu kurumu olarak tanımlanıyor. Sağlayıcının Avrupa Birliği dışında bulunması, sistemin çıktısı Birlik içinde kullanılıyorsa kuralların uygulanmasını tek başına engellemiyor. Doğrudan insanlarla etkileşen sistemlerin gerekli açıklamaları daha piyasaya sunulmadan veya hizmete alınmadan karşılaması gerekiyor.
“Uygulayıcı” ise sistemi kendi yetkisi altında profesyonel amaçla kullanan kişi veya kuruluşu ifade ediyor; kişisel ve mesleki olmayan kullanım bu tanımın dışında. Bir reklam şirketi gibi tüzel kişi, çalışanları veya yüklenicileri sistemi onun sorumluluğunda kullansa da uygulayıcı olmaya devam ediyor. Uygulayıcıların duygu tanıma ya da biyometrik sınıflandırma sistemlerine maruz kalan kişileri bilgilendirmesi ve kapsam dahilindeki yapay içerikleri açıkça etiketlemesi gerekiyor.
Gönüllü kod ne sağlıyor?
Komisyon, sağlayıcıların ve uygulayıcıların işaretleme ile etiketleme görevlerine nasıl uyduklarını göstermelerine yardım etmek için gönüllü bir uygulama kodu yayımladı. Koda katılmayan kuruluşlar da başka yeterli yöntemlerle uyum gösterebiliyor. Ancak rehber, bu kuruluşlardan düzenleyicilerin daha az görünürlüğe sahip olması nedeniyle daha fazla bilgi istenebileceğini belirtiyor. Böylece 2 Ağustos aşaması, tek bir teknik etiketten çok sağlayıcı, uygulayıcı ve denetim makamları arasında belgelenebilir bir sorumluluk zinciri kuruyor.
