Sağlık Bakanlığının 9 Eylül 2026 tarihinde paylaştığı güncel verilere göre Türkiye genelinde son iki yılda 16,1 milyon ücretsiz kanser taraması gerçekleştirildi. Tarama sonuçları riskli bulunan kişiler ileri inceleme için üst basamak sağlık kuruluşlarına yönlendirildi; yapılan tetkiklerin ardından yaklaşık 36 bin kişide kanser tanısı konuldu ve tedavi ile takip süreçleri başlatıldı. Açıklama, 3-9 Eylül Halk Sağlığı Haftası'nın son gününde kamuoyuyla paylaşıldı.
Tarama ağı nasıl çalışıyor?
Türkiye'deki toplum tabanlı programlar meme, rahim ağzı ve kalın bağırsak kanserlerine odaklanıyor. Hizmetler Kanser Erken Teşhis, Tarama ve Eğitim Merkezleri, Sağlıklı Hayat Merkezleri, Toplum Sağlığı Merkezleri ve Aile Sağlığı Merkezleri üzerinden ücretsiz sunuluyor. Sabit merkezlere ulaşmakta zorlanan bölgeler için mobil KETEM araçları da kullanılıyor. Bakanlığın açıklamasında mobil araçlarla 515 binden fazla tarama hizmeti verildiği belirtildi.
Ülke genelinde Sağlıklı Hayat Merkezleri bünyesinde 428 KETEM birimi ile 58 mobil KETEM aracının hizmet verdiği, toplam kapasitenin 486 birime ulaştığı aktarıldı. Bu merkezlerde yalnızca test yapılmıyor; kanserden korunma, risklerin azaltılması ve tarama programlarına katılım konusunda eğitim ve danışmanlık da sağlanıyor. Böylece tarama sonucu ile sonraki klinik değerlendirme arasındaki yönlendirme zincirinin kesintisiz işlemesi amaçlanıyor.
Rakamlar ne anlatıyor?
16,1 milyon tarama, tek başına 16,1 milyon farklı kişiye tanı konulduğu anlamına gelmiyor. Tarama programları belirli yaş ve risk gruplarına, belirlenen aralıklarla uygulanan kontrollerden oluşuyor. Ayrıca tarama sonucu riskli çıkan herkes kanser hastası kabul edilmiyor. Kesin değerlendirme, uzman hekimlerin yaptığı ileri tetkiklerin ardından konuluyor. Açıklanan yaklaşık 36 bin tanı sayısı bu ikinci aşamanın sonucunu gösteriyor.
Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu, ücretsiz taramaların ihmal edilmemesi gerektiğini belirterek vatandaşları KETEM'lerden yararlanmaya çağırdı. Bakanlığın mesajında sağlıklı beslenme, tütünsüz yaşam ve düzenli fiziksel aktivite gibi koruyucu sağlık alışkanlıklarının da tarama programlarıyla birlikte ele alınması gerektiği vurgulandı. Bu çağrı kişisel bir tanı veya tedavi tavsiyesi değil, ulusal erken teşhis programlarına katılımı artırmaya yönelik bir halk sağlığı mesajı niteliği taşıyor.
Erişim ve izleme
Sabit merkezlerle mobil araçların birlikte kullanılması, özellikle kırsal bölgelerde ve sağlık kuruluşuna düzenli ulaşamayan gruplarda tarama kapsamını genişletebilir. Ancak açıklanan toplamlar, taramaların illere veya yaş gruplarına göre dağılımını göstermiyor. Bu nedenle 16,1 milyonluk hacmin ülke genelindeki katılım farklarını ne ölçüde azalttığını değerlendirmek için daha ayrıntılı verilere ihtiyaç bulunuyor.
Tarama programlarında önemli aşamalardan biri de riskli sonucun ardından kişinin ilgili sağlık kuruluşuna ulaşmasıdır. Merkezlerin bilgilendirme ve danışmanlık hizmetleri bu takip zincirini destekliyor. Açıklamadaki 36 bin tanı verisi, tarama ile ileri tetkik arasındaki bağlantının sonuç ürettiğini gösterirken tedaviye başlama süreleri ve düzenli takip oranları ayrıca izlenmesi gereken başlıklar olarak öne çıkıyor.
Halk Sağlığı Haftası kapsamında yayımlanan veriler, erken teşhisin yalnız hastanelerdeki tedavi kapasitesiyle değil, birinci basamak sağlık hizmetleri ve düzenli bilgilendirmeyle birlikte yürütüldüğünü ortaya koyuyor. Programın sürekliliği, uygun grupların zamanında davet edilmesi ve riskli sonuçların gecikmeden değerlendirilmesine bağlı bulunuyor.
Sıradaki adım
Programın etkisini değerlendirirken yalnız toplam tarama sayısına değil, riskli sonuçların ileri tetkike dönüşme oranına, tanı sonrası tedaviye erişim süresine ve bölgeler arasındaki hizmet farklarına da bakılması gerekiyor. Bakanlığın açıkladığı merkez ve mobil araç sayıları, erişimi genişletmek için kullanılan altyapıyı gösteriyor. Önümüzdeki dönemde yaş, bölge ve tarama türüne göre daha ayrıntılı verilerin yayımlanması, programın hangi alanlarda güçlendirilmesi gerektiğini daha açık hale getirebilir.
Vatandaşların hangi tarama programına dahil olduğunu öğrenmesi için aile hekimleri veya yetkili sağlık kuruluşlarıyla görüşmesi gerekiyor. Tarama takvimi kişisel yaş ve sağlık geçmişine göre değişebildiğinden, internetteki genel bilgiler uzman değerlendirmesinin yerine geçmiyor.
