Türkiye’de içecek ambalajlarının iade edilerek yeniden ekonomiye kazandırılmasını amaçlayan Depozito Yönetim Sistemi için ülke çapındaki genişleme hedefi açıklandı. Türkiye Çevre Ajansı Başkanı Nurullah Öztürk, sistem kapsamında 150 sayma ve doğrulama merkezi ile en az 50 bin iade noktası kurulmasının planlandığını söyledi. Açıklama, Bursa’da açılan yeni sayma ve doğrulama hattı merkezinde yapıldı.
Hedef 50 bin iade noktası
Plan, tüketicilerin boş içecek ambalajlarını günlük yaşamda kolay ulaşılabilen noktalara teslim edebilmesini hedefliyor. Resmî Depozito Bilgi Yönetim Sistemi sayfasına göre marketler, alışveriş merkezleri, bakkallar, büfeler, üniversiteler, site yönetimleri, hastaneler, ulaşım terminalleri ve akaryakıt istasyonları iade noktası olarak sisteme katılabiliyor. Bu ağın genişlemesi, iadelerin yalnız belirli makineler veya sınırlı merkezlerle yapılmasına bağlı kalmaması açısından önemli.
Öztürk, Türkiye’de ithalat dahil yaklaşık 25 milyar PET, cam ve alüminyum içecek ambalajı bulunduğunu belirtti. Ajansın açıkladığı temel amaç, sistem kapsamındaki ambalajların mümkün olduğunca tamamını toplamak ve geri dönüşüm sürecine yönlendirmek. Açıklamadaki 50 bin nokta ve 150 merkez rakamları mevcut tesis sayısını değil, ülke genelinde ulaşılması planlanan hedefleri ifade ediyor.
Sistem hangi ambalajları kapsıyor?
DBYS’nin resmî bilgilendirmesine göre sistem, 0,1 litre ile 3,10 litre arasındaki tek yönlü PET, cam ve alüminyum içecek ambalajlarını kapsıyor. Tüketici, kapsamdaki boş ambalajı yetkili iade noktasına teslim ediyor; toplanan ambalajlar saha operatörleri aracılığıyla geri kazanım tesislerine taşınıyor. Depozito bedeli de sistem kurallarına göre tüketiciye geri ödeniyor.
İçecek üreten, satan veya yerinde tüketim sunan işletmelerin DBYS’ye kaydolması ve kendi faaliyet alanlarına ilişkin yükümlülükleri yerine getirmesi gerekiyor. İade noktası olmak isteyen işletmeler için de resmî platform üzerinden başvuru kanalı bulunuyor. Sistem böylece üreticiler, satış noktaları, tüketiciler, taşıma operatörleri ve geri kazanım tesislerini aynı zincirde bir araya getiriyor.
Sayma ve doğrulama merkezlerinin görevi
İade noktalarında toplanan ambalajların sayılması, tanımlanması ve sistem şartlarına uygunluğunun kontrol edilmesi için sayma ve doğrulama merkezleri kullanılıyor. Bursa’daki yeni hattın açılması da bu altyapının yaygınlaştırılmasının bir parçası olarak sunuldu. Merkezler, sahadan gelen ambalaj verilerinin kayıt altına alınması ve geri kazanım akışının izlenebilmesi bakımından operasyonel rol üstleniyor.
Resmî platform, Depozito Yönetim Sistemi’nin Türkiye Çevre Ajansı tarafından yayımlanan usul ve esaslara göre yürütüldüğünü belirtiyor. Depozito Bilgi Yönetim Sistemi’nin tasarlanması, devreye alınması ve işletilmesi için Darphane yetkilendirilmiş durumda. Tüketiciler ayrıca DOA mobil uygulaması ve web platformu üzerinden iade süreçleri ile bakiyelerine ilişkin bilgilere erişebiliyor.
Hedef ile mevcut durum birbirinden ayrılıyor
Açıklamada ülke çapındaki nihai ağ için verilen rakamların takvimi veya her ilde kurulacak nokta sayısı ayrıntılı biçimde paylaşılmadı. Bu nedenle 50 bin iade noktası hedefinin tamamlandığı ya da bütün noktaların bugün hizmet verdiği şeklinde yorumlanmaması gerekiyor. Yeni merkezler ve başvuru kabul edilen işletmeler sisteme aşamalı olarak dahil ediliyor.
Genişleme planının başarısı, iade noktalarının erişilebilirliği kadar toplanan malzemenin düzenli taşınmasına, doğrulanmasına ve geri kazanım tesislerine ulaştırılmasına bağlı olacak. Türkiye Çevre Ajansının güncel duyuruları ile DBYS’nin yetkili nokta bilgileri, sistemin hangi bölgelerde fiilen kullanılabildiğini takip etmek için birincil kaynak niteliği taşıyor.
Tüketici açısından nasıl işleyecek?
Bir iade noktasına teslim edilen ambalajın sistem kapsamında tanınabilmesi için ürünün uygun malzeme, hacim ve işaretleme koşullarını karşılaması gerekiyor. Yetkili nokta ambalajı kabul ettikten sonra işlem kayda alınıyor ve depozito karşılığı tüketici hesabına yansıtılıyor. Uygulamanın ayrıntıları, kullanılan iade yöntemi ile noktanın teknik altyapısına göre değişebiliyor. Bu nedenle tüketicilerin güncel adres ve işlem koşullarını resmî DOA ve DBYS kanallarından kontrol etmesi gerekiyor.
Yeni hedef aynı zamanda işletmeler için bir katılım çağrısı niteliğinde. Resmî platformda iade noktaları, yerinde tüketim sunan işletmeler, saha operatörleri ve ambalaj üreticileri için ayrı başvuru alanları bulunuyor. Katılımcı sayısının artması, ulusal ağın yalnız büyük şehirlerde değil farklı yerleşimlerde de erişilebilir hale gelmesi için gerekli görülüyor.
