Avustralya, büyük dijital platformların yerel haber kuruluşlarıyla yapması gereken ticari anlaşmaların sayısını artırmayı amaçlayan yenilenmiş Haber Pazarlığı Teşviki düzenlemesini parlamentoya taşımaya hazırlanıyor. Reuters’ın 12 Ağustos tarihli haberine göre tasarı perşembe günü parlamentoya sunulacak. Düzenleme, kapsama giren platformların sistemdeki mali yükümlülüğü anlaşmalarla dengeleyebilmesi için en az sekiz medya şirketiyle anlaşma yapmasını öngörüyor. Önceki taslakta bu sayı altıydı.
Teşvik nasıl işleyecek?
Avustralya hükümetinin resmi açıklamasına göre News Bargaining Incentive adlı düzenleme, dijital platformları içerik kullanımı karşılığında medya kuruluşlarıyla ticari anlaşmalar yapmaya yönlendirmeyi amaçlıyor. Haber yayıncılarıyla anlaşma yapmamayı seçen platformların bunun yerine bir ödeme yapması planlanıyor. Hükümet, bu yolla elde edilen gelirin Avustralya’daki gazeteciliği desteklemek üzere haber medyası sektörüne dağıtılacağını belirtiyor.
Reuters, yenilenen yapıda ödemenin şirketlerin Avustralya’daki reklam gelirinin yüzde 2,5’i üzerinden hesaplanacağını aktardı. Platformların yaptığı uygun anlaşmaların değeri bu yükümlülükten düşülebilecek. Hükümet ayrıca tek bir anlaşmanın, platformun toplam yükümlülüğünün yüzde 25’inden fazlasını karşılamamasını öngören üst sınırı yeniden düzenlemeye ekledi. Böylece sistemdeki indirimin tek bir büyük anlaşmada yoğunlaşması sınırlandırılacak.
Sekiz anlaşma ve AAP payı
Son revizyon, anlaşma yapılması gereken medya şirketi sayısını en az sekize çıkarıyor. Reuters’a göre değişiklik hükümet ile muhalefet arasındaki görüşmelerin ardından yapıldı ve desteğin daha fazla yerel kuruluşa yayılması hedeflendi. Haberde ayrıca sistem kapsamında toplanan paranın yüzde 5’inin, kamu yararı gazeteciliğindeki rolü nedeniyle kâr amacı gütmeyen ulusal haber ajansı Australian Associated Press’e aktarılacağı belirtildi.
Hükümetin 3 Ağustos tarihli resmi açıklaması, istişare sonrasında yapılan başka değişiklikleri de sıralıyor. Bunlar arasında ödeme tabanının daraltılması, oranın artırılması ve profesyonel ağ sitelerine tanınan istisnanın kaldırılması bulunuyor. Bölgesel gazeteciler, küçük ve orta ölçekli yayıncılar ile yeterince temsil edilmeyen topluluklara hizmet veren medya için dağıtım ağırlığının yüzde 10’dan yüzde 20’ye çıkarılması da paketin parçaları arasında.
Resmi açıklamada yıllık geliri 150 bin Avustralya dolarının altında olan küçük yayıncılar ve yeni girişimler için bir hibe programı kurulacağı da yer alıyor. Gazeteci tanımının daha fazla temel haber rolünü ve ana haber içeriği üreten serbest çalışanları kapsayacak biçimde genişletilmesi planlanıyor. Bu maddeler, düzenlemenin yalnız büyük yayıncılar ile platformlar arasındaki anlaşmalardan ibaret olmadığını gösteriyor.
Hangi platformlar kapsama girebilir?
Reuters, yeniden tasarlanan planın TikTok ve Microsoft’a ait LinkedIn gibi hizmetleri de içerdiğini bildirdi. Hükümet açıklaması da profesyonel ağ siteleri için istisnanın kaldırıldığını doğruluyor. Bu nedenle düzenleme, yalnızca Avustralya’nın 2021 tarihli medya pazarlığı sistemiyle en fazla ilişkilendirilen Google ve Meta’ya odaklanmıyor; daha geniş bir dijital platform kategorisini hedefliyor.
Önceki sistem Google ve Meta’nın yayıncılarla ticari anlaşmalar yapmasına yol açmıştı. Reuters’a göre hükümet, Meta’nın Avustralya ve diğer pazarlarda haber içeriği için ödeme yapmayı bırakacağını açıklamasından sonra modeli yeniden tasarlamaya başladı. Yeni plan, anlaşma yapan platformlara yükümlülüklerini azaltma imkânı verirken anlaşma yapmayanlar için mali bir ödeme oluşturuyor.
Sıradaki aşama
Hükümetin 3 Ağustos açıklaması, tamamlanan tasarının parlamentonun ilkbahar döneminin başlarında sunulmasının beklendiğini belirtmişti. Reuters’ın 12 Ağustos haberi ise takvimi perşembe günü olarak daralttı. Tasarının parlamentoya sunulması tek başına yasalaştığı anlamına gelmiyor; düzenlemenin yürürlüğe girmesi için yasama sürecini tamamlaması gerekiyor.
Doğrulanan son gelişme, hükümetin anlaşma eşiğini sekize çıkarması, tek anlaşma için üst sınırı geri getirmesi ve toplanan fonlardan AAP’ye pay ayırmasıdır. Sistemin ne kadar gelir üreteceği veya belirli yayıncıları nasıl etkileyeceği ise uygulama başlamadan kesin olarak söylenemez. Nihai işleyiş, parlamentodaki süreçte kabul edilecek metne bağlı olacak.
