ABD'nin ve dünyanın en kritik halk sağlığı kurumlarından biri olan Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC), eski Başkan Donald Trump'ın Ocak 2025'te göreve başlamasının ardından adeta bir beka savaşı veriyor. Kurumun mevcut ve eski çalışanlarıyla yapılan yeni bir anket, Sağlık ve Sosyal Hizmetler Bakanı Robert F. Kennedy Jr. öncülüğünde yürütülen politikaların, CDC'yi bilimsel temellerinden kopararak halk sağlığını küresel ölçekte tehlikeye attığını gözler önüne serdi. Ankete katılanların büyük çoğunluğu, kurumun bir daha toparlanamayacak bir noktaya sürüklendiğini düşünüyor.
2026 yılının ortalarına geldiğimiz bu günlerde, CDC'nin yaşadığı erozyonun sonuçları yalnızca ABD sınırları içinde değil, tüm dünyada hissediliyor. Pandemi sonrası dönemde güçlendirilmesi beklenen küresel erken uyarı sistemleri ve veri paylaşım ağları, ABD'nin bu kuruma verdiği desteği çekmesiyle sekteye uğramış durumda. Uzmanlar, ortaya çıkan yeni varyantlar ve zoonotik hastalıklar karşısında dünyanın 2019'dakinden daha savunmasız olabileceği konusunda uyarıyor.
Anketin Çarpıcı Bulguları: Güven Kaybı ve Beyin Göçü
Kurum içinde yapılan ve geniş bir katılımcı kitlesine ulaşan ankete göre, CDC çalışanlarının yüzde 85'ten fazlası, mevcut yönetim altında ajansın temel misyonunu yerine getirme kabiliyetinin ciddi şekilde zarar gördüğüne inanıyor. Katılımcılar, özellikle aşı karşıtı söylemleriyle bilinen Bakan Kennedy Jr.'ın atanmasının, kurumdaki bilim insanları arasında derin bir moral çöküntüsüne ve güvensizliğe yol açtığını belirtiyor. Birçok kıdemli epidemiyolog ve doktor, siyasi baskılar nedeniyle istifa etmek zorunda kaldıklarını veya kovulduklarını ifade ediyor.
Ankette öne çıkan en büyük eleştirilerden biri, bilimsel verilerin siyasi amaçlarla çarpıtılması oldu. Çalışanlar, haftalık hastalık raporlarının ve kritik sağlık tavsiyelerinin, Trump yönetiminin siyasi gündemine uymadığı gerekçesiyle yayınlanmadan önce değiştirildiğini veya tamamen engellendiğini iddia ediyor. Bu durumun, özellikle mevsimsel grip ve yeni ortaya çıkan solunum yolu virüsleri hakkında halkı bilgilendirme süreçlerini felç ettiği ve sahadaki doktorların doğru veriye ulaşmasını imkansız hale getirdiği vurgulanıyor.
Beyin göçü ise kurumun belini büken bir diğer faktör. Son 18 ayda, bulaşıcı hastalıklar, çevre sağlığı ve kronik hastalıklar gibi hayati bölümlerde çalışan yüzlerce üst düzey uzmanın görevinden ayrıldığı tahmin ediliyor. Yerlerine yeni alımlar yapılmadığı gibi, bazı birimler tamamen kapatılma tehdidiyle karşı karşıya. Bu durum, ABD'yi sadece biyolojik tehditlere karşı değil, aynı zamanda doğal afetler sonrası ortaya çıkan salgınlara karşı da savunmasız bırakıyor.
Kennedy Jr.'ın Tartışmalı Rolü ve Aşı Politikaları
Sağlık Bakanı olarak atanması büyük tartışmalara yol açan Robert F. Kennedy Jr., görevdeki ilk aylarında CDC'nin aşı takvimini sorgulayan komisyonlar kurdu. Ankete katılan bilim insanları, bu komisyonların bilimsel yöntemden uzak olduğunu ve halk sağlığını korumak yerine komplo teorilerini meşrulaştırmayı amaçladığını belirtiyor. Özellikle çocukluk çağı aşıları konusunda yayılan dezenformasyonun, kızamık ve boğmaca gibi önlenebilir hastalıkların ABD'nin farklı eyaletlerinde yeniden salgın boyutuna ulaşmasına neden olduğu ifade ediliyor.
Uzmanlar, Bakan Kennedy'nin söylemlerinin sadece ABD ile sınırlı kalmadığını, küresel aşı karşıtı hareketleri de cesaretlendirdiğini düşünüyor. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) ile koordinasyonu büyük ölçüde azaltılan CDC'nin, Afrika'daki sıtma aşısı programlarından Güneydoğu Asya'daki tüberküloz taramalarına kadar birçok uluslararası projeden çekildiği veya finansmanını kestiği biliniyor.
Küresel Halk Sağlığına Darbe: ABD'siz Bir Dünya Mümkün mü?
CDC'nin içine düştüğü bu kriz, küresel sağlık güvenliği mimarisinde dev bir boşluk yarattı. Tarihsel olarak dünyanın dört bir yanındaki salgınlara ilk müdahale eden ekiplerden biri olan CDC, 2026 itibarıyla birçok ülkedeki ofisini kapatmış veya personel sayısını minimuma indirmiş durumda. Bu durum, özellikle kuş gribi (H5N1) gibi pandemi potansiyeli taşıyan virüslerin genomik sürveyansında ciddi kör noktalar oluşmasına yol açıyor. Avrupa Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi (ECDC) ve Afrika CDC gibi kurumlar boşluğu doldurmaya çalışsa da, ABD'nin sağladığı teknik uzmanlık ve finansal gücün ikame edilmesi şu an için mümkün görünmüyor.
Düşük ve orta gelirli ülkeler, bu geri çekilmeden en çok etkilenenler arasında. ABD Başkanı'nın AIDS Yardım Programı (PEPFAR) gibi hayat kurtaran programların büyük ölçüde CDC uzmanlığına bağlı olduğunu hatırlatan uzmanlar, HIV/AIDS, sıtma ve tüberkülozla mücadelede on yıllardır elde edilen kazanımların risk altında olduğunu belirtiyor. Ankete katılan eski bir CDC yöneticisi, 'Sadece Amerika'yı değil, tüm gezegeni koruyan bir sistemi kendi ellerimizle yok ediyoruz,' yorumunda bulundu.
Türkiye Açısından Riskler ve Alınması Gereken Dersler
Türkiye, coğrafi konumu nedeniyle Asya, Avrupa ve Afrika arasında bir köprü görevi gördüğü için, küresel salgın dalgalarına karşı her zaman yüksek riskli bir bölge olmuştur. CDC'nin zayıflaması ve küresel erken uyarı sistemlerindeki aksamalar, Türkiye'deki sağlık otoritelerinin uluslararası veri akışına erişimini zorlaştırabilir. Özellikle hac ve umre dönemlerinde Suudi Arabistan'dan veya turizm sezonunda Avrupa'dan gelebilecek yeni varyantlar konusunda, CDC'nin sağladığı anlık analizlerin eksikliği, Türkiye'nin kendi ulusal sürveyans kapasitesini daha da güçlendirmesini zorunlu kılıyor.
Türk bilim insanları, ABD'de yaşanan bu siyasi müdahale krizinin, bilimsel kurumların özerkliğinin ne kadar hayati olduğunu bir kez daha gösterdiğini vurguluyor. Türkiye'deki Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü gibi kurumların, siyasi konjonktürden bağımsız, veriye dayalı karar alma mekanizmalarını korumasının, olası bir pandemide en büyük savunma hattı olacağı ifade ediliyor. Ayrıca, ABD'deki beyin göçünden faydalanarak, tersine beyin göçü programlarıyla Türk asıllı veya yabancı uzman bilim insanlarının Türkiye'ye kazandırılması fırsatı da değerlendirilebilir.
Trump ve Bilim Karşıtlığı: 2026'da Sağlık Bürokrasisinin Sonu mu?
Trump yönetiminin CDC'ye yönelik bu agresif tutumu, aslında 2017-2021 arasındaki ilk başkanlık döneminin çok daha radikal bir devamı niteliğinde. İlk döneminde COVID-19 pandemisi sırasında CDC ile sık sık karşı karşıya gelen Trump, 2025'teki dönüşünde 'derin devlet' olarak tanımladığı sağlık bürokrasisini tamamen ortadan kaldırma sözü vermişti. Anket sonuçları, bu sözün büyük ölçüde tutulduğunu ve kurumun bütçesinin Kongre'deki Cumhuriyetçi çoğunluk tarafından sistematik olarak budandığını gösteriyor. 2026 mali yılı bütçesinde, kronik hastalık önleme ve sağlıkta eşitlik ofisleri gibi birçok kritik birimin fonları tamamen sıfırlanmış durumda.
Bu durum, özel sektörün ve eyalet hükümetlerinin üzerine daha fazla yük bindiriyor. Ancak eyalet sağlık departmanları, federal hükümetin sağladığı rehberlik ve veri akışı olmadan, bulaşıcı hastalıkları takip etmekte yetersiz kalıyor. 2026 yazında ABD'nin güney eyaletlerinde patlak veren ve CDC'nin müdahale etmekte geç kaldığı bir dang humması salgını, bu zaafiyetin somut bir örneği olarak kayıtlara geçti. Uzmanlar, bu gidişatın, ABD'yi gelişmekte olan ülkelerin sağlık sistemlerine benzer bir kırılganlığa sürüklediğini belirtiyor.
Hukuki Mücadele ve Çalışanların Direnişi
CDC çalışanları ve eski yöneticiler, Trump yönetiminin bu eylemlerine karşı sessiz kalmıyor. Birçok eski üst düzey yetkili, halk sağlığını tehlikeye attığı gerekçesiyle federal hükümete karşı davalar açmış durumda. Özellikle bilimsel raporların sansürlenmesi ve uzmanların politik nedenlerle işten çıkarılması, ifade özgürlüğü ve idari hukuk ihlalleri kapsamında mahkemelere taşınıyor. Anketi düzenleyen bağımsız gözlemci gruplar, bu hukuki süreçlerin, kurumun tamamen lağvedilmesini engelleyebilecek tek umut olduğunu düşünüyor.
Öte yandan, CDC içinde kalan ve 'sessiz direniş' olarak adlandırılan bir grup bilim insanı, verileri uluslararası ortaklarla gayri resmi yollardan paylaşarak küresel sağlık güvenliğine katkıda bulunmaya çalışıyor. Bu gölge ağ, DSÖ ve Avrupalı meslektaşlarıyla iş birliği yaparak, en azından kritik mutasyon verilerinin tamamen kaybolmasını engelliyor. Ancak bu durum, çalışanlar için büyük bir kişisel risk anlamına geliyor; zira Trump yönetimi, bilgi sızdıranlara karşı çok sert cezai yaptırımlar uyguluyor.
Gelecek Senaryoları: CDC'siz Bir Dünyada Salgınlarla Mücadele
Halk sağlığı uzmanları, 2026'nın ikinci yarısına girerken oldukça karamsar. Mevcut gidişatın devam etmesi halinde, CDC'nin adının sembolik olarak kalacağı ancak işlevsel olarak çökeceği öngörülüyor. Bu senaryo, bir sonraki büyük pandemide dünyanın tepki süresinin çok daha uzun olacağı ve önlenebilir ölümlerin katlanarak artacağı anlamına geliyor. Özellikle antimikrobiyal direnç gibi sessiz ve yavaş ilerleyen tehditler karşısında, CDC'nin sağladığı koordinasyon ve laboratuvar kapasitesinin eksikliği, 21. yüzyıl tıbbının en büyük kazanımlarını geriye götürebilir.
Ancak her kriz gibi bu da yeni fırsatlar doğurabilir. Avrupa Birliği'nin yeni kurulan Sağlık Acil Durum Hazırlık ve Müdahale Otoritesi (HERA) ve Asya'daki yeni bölgesel iş birlikleri, ABD'nin bıraktığı boşluğu doldurmak için hızla büyüyor. Bill & Melinda Gates Vakfı gibi özel kuruluşlar da finansmanı artırmış durumda. Yine de hiçbir kurum, CDC'nin sahip olduğu onlarca yıllık deneyimi, saha uzmanlığını ve küresel güveni kısa vadede ikame edemez. Ankete son yorumu yapan bir CDC emektarının sözleri durumu özetliyor: 'Bir kurumu yıkmak birkaç ay sürer, ama yeniden inşa etmek bir nesil alır.'
2026 yılının bu kritik virajında, dünya genelinde bilim insanları ve sağlık otoriteleri, ABD'deki bu yıkımın kendi ülkelerine sıçramaması için teyakkuz halinde. CDC'nin çöküşü, sadece bir ülkenin iç meselesi değil, tüm insanlığın ortak sağlık güvenliğine yönelik en büyük tehditlerden biri olarak tarihe geçecek gibi görünüyor.
