Ankara, temmuz ayında sıradan bir diplomatik toplantıya değil, yeni güvenlik düzeninin en kritik müzakerelerinden birine ev sahipliği yapacak. NATO'nun üst düzey isimlerini ağırlayacak başkent, Ukrayna savaşının gölgesinde şekillenen yeni dünya düzeninde Türkiye'nin pazarlık gücünü sergileyeceği bir sahneye dönüşüyor. Diplomatik kaynaklar, zirvenin gündeminin ittifakın doğu kanadının güçlendirilmesinden Karadeniz'deki askeri dengeye, savunma sanayii işbirliklerinden enerji güvenliğine kadar uzanan geniş bir yelpazeyi kapsadığını belirtiyor.
Ankara'nın ev sahipliği, tesadüfi bir takvim tercihinden çok daha fazlasını ifade ediyor. Türkiye, hem Karadeniz'e kıyıdaş bir ülke olarak hem de Orta Doğu, Kafkaslar ve Balkanlar'ın kesişim noktasındaki stratejik konumuyla, NATO'nun güney kanadının tartışmasız en kritik aktörü konumunda. Rusya-Ukrayna savaşının 2026'da girdiği yeni aşama, Montrö Boğazlar Sözleşmesi'nin uygulanmasındaki Türk hassasiyeti ve Karadeniz'deki mayın temizleme operasyonları, Ankara'yı ittifak içinde vazgeçilmez bir müttefik haline getirdi.
Zirvenin zamanlaması da dikkat çekici. ABD Başkanı'nın 2025'te göreve gelmesiyle başlayan transatlantik ilişkilerdeki yeniden yapılanma süreci, Avrupa'nın savunma harcamalarını artırma baskısı ve Çin'in Hint-Pasifik'teki yükselişi, NATO'yu çok cepheli bir stratejik sıkışmanın içine çekmiş durumda. Bu tablo içinde Türkiye, hem Avrupa'nın güvenlik şemsiyesine katkı veren hem de Asya ile Avrupa arasında köprü işlevi gören benzersiz bir profile sahip.
Ankara'nın stratejik hesapları: Savunma sanayiinden diplomatik kozlara
Türkiye, NATO masasına eli boş oturmuyor. Son beş yılda yerli savunma sanayiinde kat edilen mesafe, Ankara'ya ittifak içinde daha özerk ve talepkar bir pozisyon kazandırdı. İnsansız hava araçları, elektronik harp sistemleri ve zırhlı araç platformlarında elde edilen ihracat başarıları, Türkiye'yi sadece bir tüketici müttefik olmaktan çıkarıp teknoloji tedarikçisi konumuna yükseltti. 2025'te 7 milyar doları aşan savunma ihracatı, bu dönüşümün somut göstergesi olarak kayıtlara geçti.
Ancak Ankara'nın öncelik listesi sadece ticari başarılarla sınırlı değil. F-35 programından çıkarılmanın yarattığı hayal kırıklığı ve S-400 tedarikiyle başlayan CAATSA yaptırımları, Türk karar alıcıların zihninde hâlâ tazeliğini koruyor. Diplomatik kaynaklar, Türkiye'nin zirvede yeni nesil hava savunma sistemlerine erişim, teknoloji transferi mekanizmalarının genişletilmesi ve Avrupa merkezli savunma projelerine tam katılım konularında net garantiler talep edeceğini belirtiyor.
Savunma sanayii pazarlığı: Türkiye'nin kırmızı çizgileri
Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanlığı'nın hazırladığı ön müzakere dosyasında, Eurofighter Typhoon tedarik sürecinin hızlandırılması, Meteor füzesi teknolojisine erişim ve Türk firmalarının Avrupa ortak savunma projelerindeki payının artırılması başlıkları öne çıkıyor. Türkiye ayrıca, NATO'nun Balistik Füze Savunma mimarisindeki komuta kontrol rollerinin yeniden tanımlanmasını ve İncirlik ile Kürecik üslerinin statüsüne ilişkin yeni bir çerçeve anlaşmasını gündeme getirmeye hazırlanıyor.
Savunma çevreleri, Ankara'nın bu talepleri dile getirirken elini güçlendiren en önemli faktörün, Türk Silahlı Kuvvetleri'nin NATO içindeki en büyük ikinci ordu olma niteliği ve son dönemdeki operasyonel kabiliyet artışı olduğunu vurguluyor. Özellikle insansız sistemlerin muharebe sahasında kanıtlanmış etkinliği ve Türkiye'nin Suriye, Irak ve Libya'daki harekat tecrübesi, ittifakın kolektif hafızasında önemli bir yer tutuyor.
Karadeniz dengesi ve Montrö: Türkiye'nin elindeki en büyük koz
Karadeniz'deki güvenlik mimarisi, Ankara zirvesinin belki de en kritik başlığını oluşturuyor. Rusya-Ukrayna savaşı devam ederken, Montrö Boğazlar Sözleşmesi'nin Türkiye tarafından titizlikle uygulanması, NATO müttefikleri arasında hem takdir hem de zaman zaman gerilim yaratan bir denge unsuru olarak öne çıkıyor. Türkiye, savaşın başından bu yana sözleşmenin 19. maddesini işleterek savaşan tarafların savaş gemilerine boğazları kapalı tutarken, bu tutumuyla Karadeniz'de tırmanmayı önleyen en önemli aktör oldu.
Ancak 2026 itibarıyla tablo daha karmaşık. Romanya ve Bulgaristan'ın NATO'nun doğu kanadındaki askeri varlığını artırma talepleri, Batılı müttefiklerin Karadeniz'de kalıcı bir NATO deniz gücü konuşlandırma isteği ve Türkiye'nin Montrö'yü korumadaki ısrarı, zirvede enine boyuna tartışılacak. Ankara, Montrö'nün gevşetilmesinin Karadeniz'i bir çatışma alanına çevireceği tezini savunurken, alternatif olarak Türk Deniz Kuvvetleri'nin bölgedeki varlığını artırmayı ve müttefiklerle dönüşümlü tatbikatlar düzenlemeyi önerecek.
Tahıl koridoru ve deniz güvenliği: Yeni işbirliği modelleri
Türkiye'nin 2022'de başlattığı tahıl koridoru diplomasisi, bugün çok daha kurumsal bir yapıya evrilmiş durumda. Ankara, Karadeniz'deki mayın temizleme faaliyetlerinde Romanya ve Bulgaristan ile kurduğu üçlü mekanizmayı NATO şemsiyesi altında genişletmeyi hedefliyor. Bu mekanizma, Türkiye'nin ittifak içinde hem askeri hem diplomatik liderlik üstlenebileceğini gösteren başarılı bir model olarak sunuluyor. Zirvede, deniz güvenliği alanında Türkiye liderliğinde bir NATO daimi görev gücü oluşturulması fikrinin masaya yatırılması bekleniyor.
Enerji güvenliği ve Doğu Akdeniz denklemi
NATO'nun Ankara zirvesinde enerji güvenliği, savunma konuları kadar ağırlıklı bir yer tutacak. Rusya-Ukrayna savaşının Avrupa'nın enerji arz haritasını kökten değiştirmesinin ardından, Türkiye'nin bir enerji transit merkezi olarak önemi katlanarak arttı. Trans Anadolu Doğalgaz Boru Hattı (TANAP) ve TürkAkım projeleri, Avrupa'nın Rus gazına alternatif arayışında kritik altyapılar olarak öne çıkarken, Türkiye'nin yenilenebilir enerji ve nükleer alandaki yatırımları da enerji diplomasisinin yeni araçları haline geldi.
Doğu Akdeniz'deki hidrokarbon kaynakları ise denklemi daha da karmaşıklaştırıyor. Türkiye'nin Libya ile imzaladığı deniz yetki alanları mutabakatı ve Yunanistan ile Kıbrıs Rum Kesimi'nin Münhasır Ekonomik Bölge iddiaları, NATO'nun güney kanadında çözülmemiş bir gerilim hattı oluşturuyor. Ankara, zirvede bu konuyu ittifak dayanışması ve enerji arz güvenliği perspektifinden gündeme getirerek, Doğu Akdeniz'deki kaynakların adil paylaşımı için NATO çatısı altında bir diyalog mekanizması kurulmasını önerecek.
Yeşil dönüşüm ve NATO: Türkiye'nin sürpriz kartı
Az bilinen ancak Ankara'nın zirvede öne çıkaracağı başlıklardan biri de NATO'nun yeşil dönüşüm gündemi. Türkiye, savunma sanayiinde karbon ayak izini azaltan yenilikçi teknolojiler, elektrikli zırhlı araç prototipleri ve askeri üslerde yenilenebilir enerji entegrasyonu konularında kaydettiği ilerlemeyi, ittifakın iklim değişikliğiyle mücadele stratejisine katkı olarak sunacak. Bu hamle, Türkiye'nin NATO içindeki imajını sadece askeri güç değil, aynı zamanda teknolojik dönüşümün öncüsü olarak da pekiştirmeyi amaçlıyor.
Türkiye'nin denge politikası: Batı ile Doğu arasında yeni bir rol mü
Ankara zirvesini diğer NATO toplantılarından ayıran en önemli unsur, Türkiye'nin son yıllarda belirginleşen çok boyutlu dış politikasının yarattığı soru işaretleri. Türkiye'nin BRICS ülkeleriyle geliştirdiği ekonomik ilişkiler, Şanghay İşbirliği Örgütü ile diyalog ortaklığı ve Rusya ile sürdürdüğü pragmatik enerji işbirliği, bazı Batılı müttefiklerde 'Türkiye eksen mi kaydırıyor' sorusunu gündeme getiriyor. Ancak Ankara, bu çok yönlülüğü bir sadakat sorunu olarak değil, değişen küresel düzene uyum sağlama stratejisi olarak konumlandırıyor.
Türk diplomatlar, zirve öncesinde yaptıkları hazırlık toplantılarında, Türkiye'nin NATO üyeliğinin tartışılmaz olduğunu ancak ittifakın da küresel gerçeklere uyum sağlaması gerektiğini vurguluyor. Çin'in yükselişi, Afrika'daki rekabet ve Hint-Pasifik'teki gerilimler karşısında NATO'nun sadece transatlantik bir savunma örgütü olarak kalamayacağı, Türkiye'nin Asya ve Afrika'ya uzanan ilişki ağlarının ittifak için bir yük değil, stratejik bir derinlik unsuru olduğu tezi işleniyor.
İttifakın geleceği: Ankara'nın vizyonu
Türkiye'nin zirveye taşıyacağı en iddialı önerilerden biri, NATO'nun güney kanadı için ayrı bir stratejik komutanlık kurulması ve bu komutanlığın merkezinin Ankara veya İzmir olması. Bu öneri, ittifakın Soğuk Savaş döneminden kalma komuta yapısının günümüz tehditlerine cevap vermekte yetersiz kaldığı analizine dayanıyor. Türkiye, terörle mücadele, düzensiz göç, enerji arz güvenliği ve iklim değişikliği gibi hibrit tehditlerin ağırlıklı olarak güney kanadında yoğunlaştığını, bu nedenle karar alma mekanizmalarının da buna göre yeniden yapılandırılması gerektiğini savunuyor.
Zirvenin sonuç bildirgesine yansıması beklenen ifadeler, aslında Türkiye'nin 2026'daki küresel konumunun da bir fotoğrafını çekecek. Ankara, artık sadece 'sadık bir müttefik' olarak değil, aynı zamanda 'kural koyucu bir ortak' olarak masada yer almak istiyor. Bu talep, NATO'nun 75 yıllık tarihindeki en köklü dönüşüm tartışmalarından birine işaret ediyor ve Ankara zirvesi, bu tartışmanın en kritik dönemeçlerinden biri olarak tarihe geçmeye aday.
