Malatya ve çevre illerde yaşayan yurttaşlar, 25 Haziran 2026 Çarşamba günü öğle saatlerinde meydana gelen depremle bir kez daha sarsıldı. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD) ile Boğaziçi Üniversitesi Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü'nün paylaştığı verilere göre, yerin 7 kilometre derinliğinde gerçekleşen depremin büyüklüğü 5.2 olarak ölçüldü. Sarsıntı, özellikle Battalgazi ve Yeşilyurt ilçelerinde hissedilirken, Elazığ, Adıyaman ve Kahramanmaraş gibi komşu illerden de hissedildiğine dair ihbarlar alındı.
Deprem, 6 Şubat 2023'teki büyük felaketin yaralarını sarmaya devam eden bölge halkı arasında kısa süreli paniğe neden oldu. AFAD'ın ilk belirlemelerine göre can kaybı yaşanmazken, bazı kırsal mahallelerde eski yapılarda çatlaklar oluştuğu ve bir ahırın kısmen çöktüğü bildirildi. Bölgeye hızla sevk edilen arama kurtarma ekipleri, hasar tespit çalışmalarına başladı. Yetkililer, artçı sarsıntıların sürebileceğini belirterek hasarlı binalara girilmemesi konusunda uyarıda bulundu.
AFAD ve Kandilli verileriyle depremin teknik detayları
AFAD Deprem Dairesi Başkanlığı'nın otomatik çözümleme sistemleri, depremin merkez üssünü Malatya'nın Battalgazi ilçesine bağlı kırsal Hasırcılar Mahallesi olarak belirledi. Saat 13.47'de kaydedilen ana şokun büyüklüğü AFAD tarafından Mw 5.2, Kandilli Rasathanesi tarafından ise Ml 5.1 olarak açıklandı. Depremin odak derinliği AFAD'a göre 7.0 kilometre, Kandilli'ye göre ise 5.3 kilometre olarak hesaplandı. Sığ odaklı olması, yüzeydeki sarsıntı şiddetini artıran en önemli faktör olarak değerlendirildi.
Depremin hemen ardından büyüklükleri 1.8 ile 3.4 arasında değişen en az 12 artçı sarsıntı kaydedildi. Kandilli Rasathanesi'nin tarihsel veri tabanına göre, bu bölge Doğu Anadolu Fay Hattı'nın aktif segmentleri üzerinde yer alıyor. 2020'deki Elazığ Sivrice depremi (Mw 6.8) ve 2023'teki Kahramanmaraş merkezli depremlerin (Mw 7.7 ve 7.6) ardından bölgedeki gerilim transferinin devam ettiğini belirten uzmanlar, Malatya'nın bu büyük kırılmalardan etkilenen iller arasında olduğunu vurguluyor.
Doğu Anadolu Fay Hattı'ndaki gerilim transferi
Yer bilimciler, 2023 Kahramanmaraş depremlerinin Doğu Anadolu Fay Hattı üzerinde yarattığı stres değişiminin, Malatya segmentinde birikmiş enerjiyi tetiklemiş olabileceğini belirtiyor. İstanbul Teknik Üniversitesi Jeoloji Mühendisliği Bölümü'nden Prof. Dr. Hüseyin Öztürk, bu tür orta büyüklükteki depremlerin, ana şokların ardından bölgenin yeni denge durumuna oturma sürecinin bir parçası olduğunu ifade etti. Prof. Dr. Öztürk, '5.2 büyüklüğündeki bir deprem bağımsız bir olay olarak değil, 2023'teki büyük kırılmaların ardından devam eden sismik aktivitenin bir halkası olarak okunmalıdır' dedi.
Bölge halkının deprem anındaki tepkileri ve psikolojik etkiler
Malatya'da deprem anında sokakta ve evlerinde bulunan yurttaşlar, kısa süreli şiddetli sarsıntıyla birlikte kendilerini dışarı attı. Kent merkezindeki bazı iş yerlerinde çalışanlar tahliye edilirken, okullarda eğitim gören öğrenciler öğretmenlerinin yönlendirmesiyle güvenli alanlara çıkarıldı. Deprem sonrası sosyal medyada paylaşılan görüntülerde, özellikle Battalgazi'deki bir caminin minaresinden kopan parçaların yere düştüğü anlar yer aldı. Malatya Valiliği, kent genelinde ekiplerin teyakkuz halinde olduğunu ve şu ana kadar ciddi bir yaralanma bildirilmediğini duyurdu.
6 Şubat 2023 depremlerini yaşayan Malatyalılar için bu sarsıntı, travmatik anıları yeniden canlandırdı. Kentteki psikososyal destek merkezlerine başvurularda kısa süreli bir artış gözlendi. Malatya Tabip Odası'ndan yapılan açıklamada, deprem sonrası anksiyete ve panik atak şikayetlerinin arttığı, özellikle çocuklar ve yaşlılar arasında uyku bozuklukları ve korku tepkilerinin gözlemlendiği belirtildi. Uzman psikologlar, bu tür orta şiddetli depremlerin bile travma sonrası stres bozukluğu (TSSB) semptomlarını tetikleyebileceğine dikkat çekti.
Depremzedelere yönelik psikososyal destek seferberliği
Malatya Büyükşehir Belediyesi ve Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğü, deprem sonrası vatandaşlara ücretsiz psikolojik danışmanlık hizmeti sunmaya başladı. Mobil destek araçları, özellikle kırsal mahallelerde kapı kapı dolaşarak yaşlı ve yalnız yaşayan bireylere ulaştı. 2023 depremlerinden bu yana bölgede kalıcı olarak hizmet veren Türk Psikologlar Derneği gönüllüleri de sahada aktif rol aldı.
Deprem sonrası yapı güvenliği ve kentsel dönüşüm tartışmaları
Malatya'daki 5.2'lik deprem, 2023'ten bu yana süren kentsel dönüşüm çalışmalarının hızını ve kapsamını yeniden gündeme getirdi. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın verilerine göre, Malatya'da 2023 depremlerinde ağır hasar alan 35 binden fazla bağımsız birimin yıkımı tamamlandı, ancak orta hasarlı yapıların güçlendirme süreci hala devam ediyor. 25 Haziran depreminde hasar gören yapıların çoğunun, 2023'te orta hasar alıp güçlendirme bekleyen veya deprem yönetmeliğine uygun olmayan eski yapılar olduğu tespit edildi.
İnşaat Mühendisleri Odası Malatya Şubesi Başkanı, yaptığı basın açıklamasında, 'Bu deprem, kentsel dönüşümün sadece ağır hasarlı binaların yıkımıyla sınırlı kalmaması gerektiğini bir kez daha gösterdi. Orta hasarlı yapıların güçlendirme projeleri hızlandırılmalı ve denetimler sıkılaştırılmalıdır' ifadelerini kullandı. Bakanlık yetkilileri ise Malatya genelinde 2026 yılı sonuna kadar 15 bin yeni konutun hak sahiplerine teslim edilmesinin planlandığını, mevcut depremin bu takvimi etkilemeyeceğini duyurdu.
Yeni deprem yönetmeliği ve Malatya'daki uygulamalar
Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği'nin (TBDY) 2025 yılında güncellenmesinin ardından, Malatya'da yeni inşa edilen tüm yapılar bu standartlara uygun şekilde yükseliyor. TBDY 2025, sıvılaşma riski taşıyan zeminlerde derin temel sistemlerini ve sismik izolatör kullanımını zorunlu kılıyor. Malatya'nın Battalgazi ilçesindeki yeni toplu konut projelerinde bu teknolojilerin uygulandığı, deprem sırasında bu binalarda hasar oluşmadığı rapor edildi.
Uzmanlardan kritik uyarılar ve gelecek öngörüleri
Depremin ardından görüşlerine başvurulan jeoloji ve sismoloji uzmanları, Doğu Anadolu Fay Hattı üzerindeki enerji birikiminin devam ettiğine dikkat çekti. Prof. Dr. Naci Görür, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, Malatya depreminin 'beklenen bir aktivite' olduğunu belirterek, 'Doğu Anadolu Fayı'nın Malatya segmenti, 2023 büyük depremlerinden sonra kırılmayan bir boşluk olarak kalmıştı. Bu deprem o boşluğun güney ucundaki bir hareketlenmeyi gösteriyor. Bölge dikkatle izlenmeli' dedi.
AFAD Deprem Danışma Kurulu üyesi Prof. Dr. Haluk Eyidoğan ise, 5.2 büyüklüğündeki depremin yıkıcı olmadığını, ancak bölgedeki yapı stokunun durumu göz önüne alındığında daha büyük bir depremin ciddi sonuçlar doğurabileceğini vurguladı. Eyidoğan, 'Bu deprem bir uyarı niteliğindedir. Malatya ve çevresindeki illerde kentsel dönüşüm süreci hızlandırılmalı, vatandaşlar deprem bilinci konusunda eğitilmelidir' şeklinde konuştu. Uzmanlar, önümüzdeki haftalarda 4.0 büyüklüğüne kadar artçı sarsıntıların normal karşılanması gerektiğini, ancak hasarlı binalardan uzak durulmasının hayati önem taşıdığını belirtti.
Deprem erken uyarı sistemlerinin rolü
2025 yılında Marmara Bölgesi'nde devreye alınan ve 2026 itibarıyla Doğu Anadolu'ya genişletilen EDİS (Erken Deprem İhbar Sistemi), Malatya depreminde ilk kez test edildi. Sistem, depremin merkez üssüne yakın istasyonlardan aldığı verilerle sarsıntıdan yaklaşık 8 saniye önce uyarı sinyali göndermeyi başardı. Ancak sistemin henüz tüm bölgeye tam entegre olmaması nedeniyle, uyarıların vatandaşların cep telefonlarına ulaşma süresinde gecikmeler yaşandığı bildirildi. AFAD, 2026 yılı sonuna kadar Doğu Anadolu'daki istasyon sayısını iki katına çıkarmayı hedefliyor.
