İran topraklarına yönelik Amerikan hava saldırıları, 18 Temmuz 2026 sabahı itibarıyla üst üste yedinci gününe girdi. Gece boyunca ve Cuma günü erken saatlerde düzenlenen operasyonlarda, Tahran yönetiminin 'sivil amaçlarla da kullanılan kritik altyapı' olarak tanımladığı köprüler ve su arıtma tesisleri hedef alındı. Bu saldırılar, yalnızca İran'ın iç dinamiklerini değil, Hürmüz Boğazı'ndan Akdeniz'e uzanan geniş bir coğrafyadaki güvenlik mimarisini tehdit eden bir krize dönüşmüş durumda.
Saldırıların Hedef Listesi Genişliyor: Köprüler ve Su Şebekesi Neden Vuruluyor?
Son yedi gündür devam eden operasyonlarda ABD Savunma Bakanlığı (Pentagon), özellikle 'çift kullanımlı' (dual-use) altyapı tesislerine odaklandı. Pentagon yetkilileri, İran'ın güneyindeki Huzistan eyaletinde yer alan Karun Nehri üzerindeki stratejik bir karayolu köprüsünün, Devrim Muhafızları'nın füze bataryalarını taşımak için kullandığı gerekçesiyle vurulduğunu açıkladı. Ancak aynı köprü, bölgedeki sivil halk için hayati bir ulaşım arteri konumundaydı.
Bununla birlikte, İsfahan ve Şiraz kentlerinin dış mahallelerine su sağlayan iki büyük arıtma tesisinin devre dışı bırakılması, uluslararası hukuk çerçevesinde tartışmalara yol açtı. İran Kızılayı, saldırılar nedeniyle yaklaşık 1,2 milyon kişinin temiz suya erişiminin kesintiye uğradığını duyurdu. Pentagon ise bu tesislerin, İran'ın nükleer programına bağlı ağır su reaktörleri için paravan görevi gördüğünü iddia ediyor. Bu taktik, ABD'nin 2025 yılında Yemen'de Husilere karşı yürüttüğü ve sivil limanları hedef alan operasyonları anımsatıyor.
Uzmanlar, altyapı odaklı bu stratejinin, İran rejimini askeri bir yenilgiden ziyade iç baskı yoluyla müzakere masasına çekmeyi amaçladığını belirtiyor. Londra merkezli Uluslararası Stratejik Araştırmalar Enstitüsü'nden (IISS) Dr. Emile Hokayem, 'Bu tür saldırılar, rejimin halka temel hizmetleri sunma kabiliyetini zayıflatarak bir meşruiyet krizi yaratmayı hedefliyor. Ancak tarih, bu tür stratejilerin çoğu zaman toplumu rejim etrafında kenetlediğini gösteriyor' değerlendirmesinde bulundu.
Basra Körfezi'nde Domino Etkisi: Katar ve Bahreyn Alarmda
ABD saldırılarının yankıları yalnızca İran sınırları içinde kalmadı. Pentagon, İran destekli milis grupların misilleme amacıyla Basra Körfezi'ndeki Amerikan müttefiki ülkelere yönelebileceği istihbaratı üzerine, Katar'daki El Udeyd Hava Üssü ve Bahreyn'deki Beşinci Filo karargahında alarm seviyesini en yüksek düzeye çıkardı. İran'a coğrafi yakınlığı ve kritik enerji altyapısıyla bilinen bu iki küçük Körfez ülkesi, olası bir füze veya insansız hava aracı saldırısına karşı Patriot hava savunma sistemleriyle korunmaya çalışılıyor.
2026 yılı itibarıyla küresel sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) arzının yaklaşık %22'sini tek başına karşılayan Katar'ın enerji terminallerine yönelik en ufak bir tehdit, spot piyasalarda ani fiyat sıçramalarına neden oluyor. Cuma sabahı Asya piyasalarında LNG vadeli işlemleri %7,5 değer kazanarak son 18 ayın zirvesini gördü. Bahreyn ise, Suudi Arabistan'ın Doğu Eyaleti'ndeki petrol tesislerine açılan bir kapı olarak stratejik önemini koruyor.
Tahran'dan Sert Yanıt: 'Bölgeyi Ateşe Veririz' Tehdidi ve Diplomatik Trafik
İran Dini Lideri Ayetullah Ali Hamaney, Cuma namazı hutbesinde yaptığı konuşmada, ABD'yi 'bölgeyi ateşe vermekle' suçladı ve 'düşmanın yanlış hesap yaptığını' söyledi. Hamaney, 2020 yılında Kasım Süleymani'nin öldürülmesinden bu yana en sert tondaki konuşmasını yaparken, İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ise Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri ile acil bir telefon görüşmesi gerçekleştirerek uluslararası toplumu müdahaleye çağırdı.
Tahran yönetimi, misilleme olarak Hürmüz Boğazı'ndaki deniz trafiğini hedef alabileceğinin sinyallerini veriyor. İran Devrim Muhafızları Deniz Kuvvetleri Komutanı Tuğamiral Ali Rıza Tangsiri, 'Eğer petrolümüzü satamazsak, bölgeden hiçbir ülke petrol sevk edemez' açıklamasında bulundu. Bu tehdit, küresel ham petrol ticaretinin yaklaşık %20'sinin geçtiği stratejik su yolunda 2019 yılında yaşanan tanker saldırıları ve el koyma krizlerini akıllara getirdi. 2026 yazında Brent petrolün varil fiyatı, saldırıların başladığı 12 Temmuz'dan bu yana %15 artarak 112 dolara dayandı.
Diplomatik cephede ise Umman ve Irak devreye girmiş durumda. Bağdat yönetimi, İran ile ABD arasında arabuluculuk yapmak için yoğun çaba harcarken, Muskat'ta geçen yıl (2025) başlayan nükleer müzakerelerin askıya alınması endişeleri artırıyor. Türkiye Dışişleri Bakanlığı da yaptığı yazılı açıklamada, 'Komşumuz İran'da yaşanan gelişmeleri derin endişe ile takip ediyoruz' ifadelerine yer vererek itidal çağrısında bulundu.
Sivil Hayat Felç Oldu: Su Kesintileri ve Göç Dalgası Başladı
İran'ın güney ve orta kesimlerinde sivil hayat neredeyse durma noktasına geldi. Su arıtma tesislerinin vurulmasıyla birlikte Şiraz'da belediye, halka suyu kaynatmadan kullanmamaları talimatı verdi. Eczaneler ve marketler önünde uzun kuyruklar oluşurken, şişelenmiş su fiyatları karaborsaya düştü. İran resmi haber ajansı IRNA, Huzistan eyaletinde 300 binden fazla kişinin daha güvenli bölgelere doğru göç etmeye başladığını bildirdi.
Uluslararası Kızılhaç Komitesi (ICRC), İran'daki insani durumun hızla kötüleştiğini ve özellikle yaz sıcaklarının etkisiyle su krizinin kolera gibi salgın hastalıklara yol açabileceği uyarısında bulundu. Temmuz 2026'da hava sıcaklıklarının 50 dereceye yaklaştığı Ahvaz kentinde, elektrik kesintileri de hayatı çekilmez hale getirmiş durumda. BM İnsani İşler Koordinasyon Ofisi (OCHA), acil bir yardım çağrısı yaparak bölgeye ivedilikle 500 milyon dolarlık bir fon ayrılması gerektiğini duyurdu.
Enerji Piyasaları ve Küresel Ekonominin Kırılgan Dengesi
İran krizi, 2026 yılında zaten Ukrayna savaşı ve iklim değişikliğinin tarımsal üretime darbesiyle boğuşan küresel ekonomiye ağır bir yük bindiriyor. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), İran'ın petrol ihracatının tamamen durması halinde piyasada günlük 1,7 milyon varillik bir arz açığı oluşacağını hesaplıyor. Bu senaryo, 1973 Arap Petrol Ambargosu'ndan bu yana en ciddi enerji şokunu tetikleyebilir.
ABD Başkanı Joe Biden yönetimi, stratejik petrol rezervlerini serbest bırakmaya hazırlanırken, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri'nden (BAE) üretim artışı talep etti. Ancak OPEC+ grubu içindeki anlaşmazlıklar, hızlı bir arz artışını zorlaştırıyor. Avrupa Merkez Bankası (ECB) Başkanı Christine Lagarde, 'Enerji fiyatlarındaki bu sıçrama, enflasyonla mücadelemizi sekteye uğratabilir ve bizi yeniden faiz artırımına zorlayabilir' açıklamasıyla piyasaları sarstı.
Asya cephesinde ise Çin ve Hindistan gibi İran petrolünün başlıca alıcıları zor durumda. Hindistan Dışişleri Bakanı Subrahmanyam Jaishankar, Yeni Delhi'nin ulusal çıkarları doğrultusunda hareket edeceğini belirterek ABD yaptırımlarına rağmen İran'dan petrol almaya devam edebileceklerinin sinyalini verdi. Bu durum, Washington ile müttefikleri arasındaki diplomatik gerilimi de tırmandırıyor.
Görünmeyen Cephe: Siber Saldırılar ve Dezenformasyon Savaşı
Askeri saldırılar sürerken, iki ülke arasında siber uzayda da kıyasıya bir mücadele yaşanıyor. ABD Siber Komutanlığı, İran'ın Alabama ve Teksas'taki su arıtma tesislerine yönelik misilleme amaçlı siber saldırı girişimlerini engellediğini duyurdu. İranlı hacker gruplar ise, İsrail ve ABD merkezli finans kuruluşlarının veritabanlarına sızdıklarını iddia ediyor. Dezenformasyon cephesinde, sosyal medya platformlarında sahte görüntü ve videoların yayılması, bölgedeki halkta panik havasının artmasına neden oluyor. Uzmanlar, 2026 yılı itibarıyla hibrit savaşın, geleneksel askeri çatışmalardan çok daha karmaşık ve yıkıcı bir hal aldığına dikkat çekiyor.
Krizin çözümüne dair umutlar ise şimdilik zayıf. Rusya ve Çin, BM Güvenlik Konseyi'nde ABD'yi kınayan bir tasarıyı gündeme getirmeye hazırlanırken, Avrupa Birliği (AB) Dış İlişkiler Yüksek Temsilcisi Josep Borrell, 'Orta Doğu'nun bir uçuruma doğru sürüklendiğini ve acil ateşkes sağlanmazsa sonuçlarının on yıllar boyunca hissedileceğini' söyledi. 2026 yazı, dünya tarihinin en sıcak ve en tehlikeli dönemeçlerinden biri olarak kayıtlara geçiyor.
