Kızıldeniz'de seyreden ve Asya'ya Suudi ham petrolü taşıyan iki dev tanker, bu hafta Yemen'deki Husilerin abluka tehdidinin ardından rotasını aniden değiştirip Süveyş Kanalı'na yöneldi; bu manzara, Ortadoğu'daki çatışmanın günler içinde ne kadar hızlı yayıldığının en çarpıcı görüntüsü oldu.
Husilerden Suudi Arabistan'a abluka
Gerekçe: Sana Havalimanı baskını
İran destekli Husi hareketi, pazartesi günü Suudi Arabistan'a yönelik bir deniz ablukası ilan ettiğini duyurdu ve bunu "göze göz" mantığıyla açıkladı. Husilere göre, Suudi destekli Yemen hükümet güçleri 13 Temmuz'da Sana Uluslararası Havalimanı'nın pistini vurarak, İran'daki eski Yüce Lider Ayetullah Ali Hamaney'in cenaze törenlerinden dönen Husi heyetini taşıyan İran uçağının inişini engelledi. Uçak bunun üzerine Hudeyde'ye yönlendirildi.
Husiler bu saldırıya karşılık olarak önce güney Suudi Arabistan'daki Ebha Havalimanı'nı hedef aldı, ardından pazartesi günü tam kapsamlı deniz ablukasını duyurdu. Hareket, herhangi bir Suudi karşılığına "kapsamlı ve kararlı" bir yanıt vereceği uyarısında bulundu. Bu adım, 2022'deki gayri resmi ateşkesten bu yana Husilerin Suudi Arabistan'a yönelik ilk iddia edilen saldırısı olma özelliği taşıyor.
Hürmüz'den Bab-ül Mendeb'e ikinci cephe
ABD-İran ateşkesinin çöküşü
Abluka, ABD ile İran arasındaki 60 günlük ateşkesin Hürmüz Boğazı'ndaki denetim anlaşmazlığı yüzünden 8 Temmuz'da çökmesinin hemen ardından geldi. İran'ın boğazdan geçen gemileri kendi iznine tabi tutmaya kalkışması üzerine ABD, İran'daki askeri hedeflere yeniden saldırılar başlattı; taraflar arasındaki karşılıklı vuruşmalar 21 Temmuz itibarıyla onuncu gününe girmişti. İran'ın "haydut süper tankerleri" devre dışı bıraktığını açıklamasının ardından Birleşik Arap Emirlikleri, İran füzelerinin Umman karasularında kendi tankerlerinden ikisini vurduğunu ve bir mürettebat üyesinin öldüğünü bildirdi. ABD Merkez Kuvvet Komutanlığı da İran limanlarına yönelik deniz ablukasını yeniden başlattığını duyurdu.
Böylece Husilerin Bab-ül Mendeb Boğazı'nda açtığı yeni cephe, savaşı tek bir dar geçitten iki kritik su yoluna yaydı. Uzmanlar, Hürmüz ve Bab-ül Mendeb'in aynı anda kapanması hâlinde dünya petrol ve doğal gaz arzının yaklaşık dörtte birinin risk altına girebileceğini belirtiyor.
Küresel petrol piyasaları sarsılıyor
Asya'nın büyük ithalatçıları risk altında
Brent tipi ham petrolün varil fiyatı salı günü 90 dolara yaklaşarak savaş öncesi ortalama olan yaklaşık 70 doların belirgin şekilde üzerine çıktı; fiyatlar çatışmanın patlak vermesinin ardından bir ara varil başına 126 dolara kadar tırmanmıştı. Bab-ül Mendeb üzerinden yıllık yaklaşık 4,1 milyar varil petrol taşınıyor ve bu, küresel arzın yüzde 5'ine denk geliyor; boğaz aynı zamanda dünya ticaretinin yaklaşık yüzde 12'sinin geçtiği bir güzergâh.
Suudi ham petrolünün en büyük alıcıları arasında yüzde 25,6 ile Çin, yüzde 15,8 ile Güney Kore, yüzde 15,4 ile Japonya ve yüzde 10,5 ile Hindistan bulunuyor; bu ülkeler olası bir arz kesintisinden doğrudan etkilenme riski taşıyor. Analistler, ablukanın sürmesi hâlinde rafineriler için ithalat maliyetlerinin artacağını, spot kargo bağımlılığının yükseleceğini ve hem Batı hem Asya ekonomilerinde enflasyonist baskının derinleşeceğini öngörüyor.
Washington ve Riyad'dan sert mesajlar
Trump: "İşin gereğini yaparız"
Başkan Trump, Husilerin Suudi Arabistan'dan gelen sevkiyatlara ve enerji ihracatına ablukayı hayata geçirmesi durumunda ABD'nin Kızıldeniz'de "işin gereğini yapacağını" söyledi ve "Husilerle bunu daha önce de yaptık" diyerek geçmişteki müdahalelere atıfta bulundu. Suudi Arabistan liderliğindeki koalisyon ise ablukayı "uluslararası hukukun açık ihlali" olarak nitelendirip güçle karşılık vereceğini duyurdu.
Bu arada Kızıldeniz'de seyreden ve Asya'ya yönelen iki Suudi ham petrol tankeri, Husi tehditlerinin ardından güzergâhlarını değiştirerek Süveyş Kanalı istikametine döndü; bu manevra, ablukanın henüz resmi olarak uygulanmaya başlamadan ticaret akışını ne denli etkilediğinin somut bir kanıtı oldu.
Gelişmeler, Şubat ayında ABD-İsrail savaşının patlak vermesiyle başlayan ve Hamaney'in ölümüyle derinleşen krizin, aylar sonra bölgesel bir enerji ve ticaret krizine dönüştüğünü gösteriyor. Diplomatik arabulucuların on günlük yeni bir ateşkes için çaba gösterdiği bildirilse de, hem Hürmüz hem Bab-ül Mendeb'deki gerginliğin aynı anda sürmesi, küresel piyasaları önümüzdeki günlerde de temkinli tutmaya devam edecek gibi görünüyor.
