Ermenistan'ın başkenti Erivan'ın loş ışıklı arka sokaklarında, göz alıcı kostümler ve cesur makyajlarla sahneye çıkan bir avuç drag sanatçısı, ülkenin yerleşik normlarına meydan okuyor. Avrupa Birliği ülkelerinde drag sanatı ana akım kültürün bir parçası haline gelmişken, Kafkasya'nın bu kadim coğrafyasında sahne almak, sanatsal bir ifadeden çok politik bir direniş anlamı taşıyor. 2026 yılı itibarıyla Ermenistan'daki drag hareketi, bir yandan küresel LGBTQ+ hareketinden ilham alırken diğer yandan ülkenin kendine özgü kültürel ve dini dinamikleriyle şekilleniyor.
Sovyet Mirası ve Kilise Baskısı Arasında Bir Direniş Hikayesi
Ermenistan'daki drag sanatının kökleri, ülkenin karmaşık tarihsel katmanlarıyla iç içe geçmiş durumda. Sovyetler Birliği döneminde eşcinsellik suç sayılırken, 1991'deki bağımsızlığın ardından Ermeni Apostolik Kilisesi'nin toplumsal hayattaki belirleyici rolü, LGBTQ+ bireyler için işleri daha da zorlaştırdı. Kilise, geleneksel aile yapısını tehdit ettiği gerekçesiyle drag performanslarını açıkça hedef alan açıklamalar yapmaktan çekinmiyor. Ancak tüm bu baskılara rağmen, özellikle son beş yılda Erivan'da yeraltı mekanlarda filizlenen drag geceleri, kendine sadık bir izleyici kitlesi oluşturmayı başardı.
2025 yılında hükümetin sivil toplum kuruluşlarına yönelik başlattığı geniş çaplı soruşturmalar, drag topluluğunu da doğrudan etkiledi. Birçok mekan polis baskınlarıyla karşı karşıya kalırken, bazı sanatçılar tehdit mesajları aldıklarını açıkladı. 2026'nın ilk yarısında ise tablo biraz daha karmaşıklaştı: Hükümet kanadından gelen resmi baskı azalmış gibi görünse de, sokak düzeyindeki muhafazakar tepkiler ve sosyal medyada yükselen nefret söylemi, sanatçılar için güvenlik endişelerini canlı tutuyor.
Erivan'ın Yeraltı Mekanlarında Gelişen Alternatif Kültür
Başkent Erivan'ın merkezine yakın, dışarıdan bakıldığında sıradan bir apartmanın bodrum katında yer alan 'Dada' isimli mekan, drag topluluğunun en önemli buluşma noktalarından biri haline geldi. Mekanın işletmecisi ve aynı zamanda drag sanatçısı olan 28 yaşındaki Lilit Avagyan, performanslarını 'Ermeni toplumunun bastırılmış duygularına tutulmuş bir ayna' olarak tanımlıyor. Avagyan, 2023'te başladığı drag kariyerinde bugüne kadar onlarca gösteri düzenledi ve her seferinde salonu doldurmayı başardı. 'İnsanlar buraya sadece eğlenmeye değil, kendileri olabilecekleri bir alan bulmaya geliyor' diyen Avagyan, mekanın adresini yalnızca güvenilir bir ağ üzerinden paylaştıklarını belirtiyor.
Drag Sanatı Ermenistan'ın Kimlik Tartışmalarını Nasıl Besliyor?
Ermenistan, yüzyıllardır süregelen bir kimlik arayışının tam ortasında duruyor. Bir yanda Avrupa ile entegrasyon hayalleri, diğer yanda Rusya ile stratejik bağımlılık ve Ortadoğu'nun jeopolitik gerilimleri arasında sıkışan ülke, drag sanatının yükselişiyle birlikte yeni bir kültürel cepheyle karşı karşıya. Sosyolog Armen Grigoryan, drag hareketinin aslında Ermenistan'ın modernleşme sancılarının bir yansıması olduğunu savunuyor. Grigoryan'a göre, 'Bu performanslar, genç neslin geleneksel Ermeni kimliğini sorgulama ve yeniden tanımlama arzusunun dışavurumu. Her drag gösterisi, aslında bir tür ulusal kimlik tartışması.'
2026 itibarıyla Ermenistan'daki drag sanatçılarının sayısı hâlâ iki elin parmaklarını geçmiyor olsa da, bu küçük topluluğun yarattığı etki, sayısal büyüklüğün çok ötesinde. Özellikle Diaspora Ermenileri arasında drag sanatına gösterilen ilgi, ülke içindeki sanatçılar için hem maddi hem de manevi bir destek kaynağı oluşturuyor. Los Angeles ve Paris'teki Ermeni topluluklarından gelen bağışlar ve davetler, Erivan'daki drag hareketinin ayakta kalmasında kritik rol oynuyor.
Genç Kuşağın Değişen Değer Yargıları ve Tepkiler
Ermenistan'da 30 yaş altı nüfus, toplam nüfusun yaklaşık yüzde 40'ını oluşturuyor ve bu kesim, drag sanatına en açık grubu temsil ediyor. Sosyal medya platformlarında takip ettikleri uluslararası drag içerikleri sayesinde bu sanat formuna aşina olan genç Ermeniler, yerel performanslara büyük ilgi gösteriyor. Ancak bu ilgi, aile içi çatışmaları da beraberinde getiriyor. 22 yaşındaki üniversite öğrencisi Ani, drag gecelerine katıldığını ailesinden gizlemek zorunda kaldığını anlatıyor: 'Annem bir gün telefonumda drag gösterisinden fotoğraflar buldu ve tam bir hafta benimle konuşmadı. Bu ülkede sanat bile olsa, farklı olana tahammül çok az.'
Güvenlik Endişeleri ve Sanatsal Özgürlük Arasındaki İnce Çizgi
Drag sanatçıları için her gösteri, potansiyel bir risk değerlendirmesi gerektiriyor. 2024 yılında Erivan'da düzenlenen bir drag etkinliğinin, organize bir grup tarafından basılması ve sanatçıların fiziksel saldırıya uğraması, toplulukta derin bir travma yarattı. Olayın ardından polis müdahalesinin yetersiz kalması, devletin LGBTQ+ bireyleri koruma konusundaki isteksizliğini bir kez daha gözler önüne serdi. 2026 yılında sanatçılar, mekan seçiminden davetli listesine kadar her detayı titizlikle planlayarak güvenliklerini sağlamaya çalışıyor. Performans öncesinde mekanın etrafında gözcüler konuşlandırmak ve acil durum tahliye planları hazırlamak, artık drag gecelerinin standart prosedürleri arasında.
Uluslararası insan hakları örgütleri, Ermenistan'daki durumu yakından takip ediyor. İnsan Hakları İzleme Örgütü'nün (Human Rights Watch) 2025 raporu, ülkede LGBTQ+ bireylere yönelik şiddet vakalarının arttığını ve faillerin büyük ölçüde cezasız kaldığını belgeledi. Raporda ayrıca, drag sanatçılarının ifade özgürlüğünün sistematik olarak kısıtlandığı vurgulandı. 2026'nın ilk çeyreğinde Avrupa Konseyi, Ermenistan hükümetine bu konuda somut adımlar atması için çağrıda bulundu ancak henüz kayda değer bir ilerleme sağlanabilmiş değil.
Sosyal Medyada Yükselen Nefret ve Dayanışma Ağları
Dijital platformlar, Ermenistan'daki drag topluluğu için iki ucu keskin bir bıçak işlevi görüyor. Bir yanda Instagram ve TikTok üzerinden uluslararası drag topluluklarıyla bağlantı kurabilen sanatçılar, diğer yanda Ermenice içerikli yoğun bir nefret söylemiyle karşı karşıya kalıyor. Özellikle Facebook'ta örgütlenen muhafazakar gruplar, drag etkinliklerini hedef alan kampanyalar düzenliyor ve sanatçıların kişisel bilgilerini ifşa etmekle tehdit ediyor. Buna karşılık, genç aktivistler şifreli mesajlaşma uygulamaları üzerinden güvenli iletişim ağları kurarak dayanışmayı sürdürüyor. 2026 yılında başlatılan 'Safe Stage' (Güvenli Sahne) isimli dijital platform, drag sanatçılarına hukuki danışmanlık ve psikolojik destek sağlayan önemli bir kaynak haline geldi.
Avrupa Birliği ile Entegrasyon Sürecinde Drag Sanatının Rolü
Ermenistan'ın Avrupa Birliği ile ilişkileri, drag topluluğu için paradoksal bir durum yaratıyor. AB, LGBTQ+ haklarını insan hakları gündeminin merkezine yerleştirirken, Ermenistan hükümeti bu alanda reform yapma konusunda isteksiz davranıyor. Ancak AB'nin Ermenistan'a sağladığı mali yardımlar ve vize serbestisi diyaloğu, hükümeti en azından kağıt üzerinde bazı adımlar atmaya zorluyor. 2025'te kabul edilen ayrımcılık karşıtı yasa tasarısı, uluslararası toplumdan olumlu tepkiler alsa da, uygulamada drag sanatçılarına yönelik koruma sağlamaktan uzak kaldı. 2026 yılında Brüksel'de düzenlenen Avrupa-Ermenistan Sivil Toplum Platformu toplantısında, drag sanatçılarının durumu ilk kez resmi gündeme alındı ve bu, topluluk için sembolik bir zafer olarak değerlendirildi.
Ermenistan'daki drag sahnesi, ülkenin Doğu ile Batı arasındaki geleneksel denge arayışının kültürel bir laboratuvarı niteliğinde. Her drag performansı, aslında Ermenistan'ın hangi yöne evrileceğine dair bir soruyu da beraberinde getiriyor: Muhafazakar değerlerin ağır bastığı, içe kapanık bir toplum mu, yoksa farklı kimliklere alan açan, çoğulcu bir demokrasi mi? 2026 yılı itibarıyla bu sorunun cevabı hâlâ belirsizliğini koruyor. Ancak Erivan'ın loş mekanlarında sahneye çıkan her drag sanatçısı, bu belirsizliğe karşı ışıltılı bir meydan okuma olarak varlığını sürdürmeye kararlı görünüyor.
