Amerikan Havacılık ve Uzay Dairesi'nin (NASA) Başmüfettişlik Ofisi, 1 Temmuz 2026'da yayımladığı kapsamlı raporla, Boeing'in Starliner uzay aracının geleceğine dair ciddi şüpheler olduğunu gözler önüne serdi. Raporda, 'Felaket Kapsülü' olarak anılmaya başlanan aracın insanlı uçuş sertifikasını alması için gereken sürenin hızla tükenmekte olduğu vurgulanırken, NASA'nın bu programı tamamen iptal etme ihtimalinin masada olduğu belirtildi.
Rapor, 2014 yılında imzalanan 4.2 milyar dolarlık sözleşmeye rağmen Starliner'ın hâlâ operasyonel hale gelememesinin, Amerikan vergi mükellefleri için büyük bir mali risk oluşturduğunu ortaya koyuyor. 2026 yılının ortalarına gelinmesine karşın, aracın bir sonraki test uçuşu için net bir tarih dahi belirlenebilmiş değil.
Starliner Programının Kanayan Yarası: Teknik Arızalar ve Gecikmeler
Boeing'in Starliner programı, başlangıcından bu yana neredeyse her aşamada ciddi teknik sorunlarla karşılaştı. İlk insansız test uçuşu olan Aralık 2019'daki OFT-1 görevi, yazılım hataları nedeniyle Uluslararası Uzay İstasyonu'na (ISS) kenetlenemeden Dünya'ya geri dönmek zorunda kalmıştı. Bu başarısızlık, programın takvimini yıllarca geriye iten bir domino etkisi yarattı.
Mayıs 2022'de gerçekleştirilen OFT-2 görevi görece başarılı olsa da, itki sistemindeki arızalar ve paraşüt sorunları kafalarda soru işareti bıraktı. Asıl kırılma noktası ise Haziran 2024'teki ilk mürettebatlı uçuşta yaşandı. Helyum sızıntıları ve itici arızaları nedeniyle araç ISS'ye acil iniş yapmak zorunda kaldı. NASA, astronotlar Butch Wilmore ve Suni Williams'ı geri getirmek için Starliner'ı kullanmayı reddetti ve ikili, 2025 yılına kadar ISS'de mahsur kalarak nihayetinde SpaceX'in Crew Dragon aracıyla Dünya'ya dönebildi.
Raporun Ortaya Koyduğu Çarpıcı Tablolar
Başmüfettişlik raporuna göre, Starliner'ın itki sistemindeki kronik sorunlar henüz tam anlamıyla çözülebilmiş değil. Boeing, 2025 yılı boyunca Arizona'daki White Sands Test Tesisi'nde kapsamlı yer testleri gerçekleştirdi ancak bu testlerin sonuçları NASA'yı tatmin etmekten uzak. Raporda, 'İtki sisteminin tasarımında köklü değişiklikler yapılmadığı sürece, benzer arızaların tekrarlanma riski yüksek' ifadeleri yer alıyor.
Buna ek olarak, yazılım doğrulama süreçlerindeki eksiklikler ve tedarik zinciri sorunları da programın önündeki diğer büyük engeller olarak sıralanıyor. Boeing'in 2024'ten bu yana Starliner programı için ayırdığı ek bütçe 1.5 milyar doları aşmış durumda ve şirket bu maliyetleri kendi kasasından karşılamak zorunda kalıyor.
NASA ve Boeing Arasındaki Güven Bunalımı
NASA yönetimi ile Boeing arasındaki ilişkiler, özellikle 2024'teki mürettebatlı uçuş krizinden sonra ciddi şekilde gerildi. Amerikan uzay ajansı, astronot güvenliğini riske atan bu olayın ardından Boeing'e karşı daha sert bir denetim mekanizması kurdu. 2026 yılı itibarıyla, NASA'nın Ticari Mürettebat Programı ofisi, Starliner'ın her bir bileşenini neredeyse mikroskobik düzeyde inceliyor.
Başmüfettişlik raporu, bu güvensizliğin kurumsal bir boyut kazandığını ve NASA içindeki bazı üst düzey yetkililerin, Starliner'ın bir daha asla astronot taşımaması gerektiğini özel toplantılarda dile getirdiğini iddia ediyor. Raporda ismi geçmeyen bir NASA mühendisi, 'Starliner ile her uğraştığımızda yeni bir sorun keşfediyoruz. Bu artık sürdürülemez bir durum' ifadelerini kullandı.
SpaceX Faktörü ve Rekabetin Getirdikleri
Starliner'ın yaşadığı sorunlar, Elon Musk'ın sahibi olduğu SpaceX'in Crew Dragon aracının başarısıyla daha da belirgin hale geldi. Crew Dragon, 2020'den bu yana 10'dan fazla mürettebatlı görevi sorunsuz şekilde tamamladı ve ISS'ye astronot taşımacılığında altın standart haline geldi. NASA'nın 2026 yılı itibarıyla ISS'ye yaptığı tüm mürettebatlı uçuşlar SpaceX araçlarıyla gerçekleştiriliyor.
Bu tablo, Boeing'in neden Starliner'da ısrar ettiği sorusunu da gündeme getiriyor. Uzmanlara göre, NASA'nın tek bir tedarikçiye bağımlı kalmama stratejisi, Starliner'ın hâlâ rafta kalmasının en büyük nedeni. Ancak Başmüfettişlik raporu, 'yedeklilik için milyarlarca dolar harcamanın mantıklı olup olmadığının sorgulanması gerektiğini' belirtiyor.
ISS'in Emekliliği ve Zaman Daralıyor
Starliner programının karşı karşıya olduğu en büyük varoluşsal tehditlerden biri, Uluslararası Uzay İstasyonu'nun planlanan emeklilik tarihi. NASA'nın mevcut planlarına göre ISS, 2030 yılında kontrollü şekilde Dünya atmosferine girecek ve Pasifik Okyanusu'ndaki 'uzay aracı mezarlığına' düşürülecek. Bu tarih, Starliner'ın operasyonel ömrü için kritik bir sınır oluşturuyor.
Eğer Starliner 2027 sonuna kadar sertifikasyon alamazsa, aracın ISS'ye yapabileceği görev sayısı bir elin parmaklarını geçmeyecek. Başmüfettişlik raporu, bu daralan zaman penceresine dikkat çekerek, 'Programın maliyet-fayda analizinin artık Boeing'in lehine olmadığını' vurguluyor. NASA'nın 2026 sonbaharında yapacağı kritik bir gözden geçirme toplantısında, Starliner'ın kaderinin belirlenmesi bekleniyor.
Alternatif Senaryolar ve Boeing'in Seçenekleri
Raporda, Starliner'ın iptal edilmesi durumunda ortaya çıkabilecek senaryolar da masaya yatırılıyor. NASA, Boeing ile olan sözleşmeyi feshederse, şirket şimdiye kadar harcadığı yaklaşık 5.7 milyar doların önemli bir kısmını geri alamayabilir. Ancak ajans için de durum karmaşık: Starliner olmadan, ISS'ye erişim tamamen SpaceX'in insafına kalacak.
Boeing ise Starliner'ı tamamen ticari uzay istasyonlarına yönelik olarak yeniden konumlandırmayı değerlendiriyor. Örneğin, Jeff Bezos'un Blue Origin şirketinin planladığı Orbital Reef istasyonu veya Axiom Space'in modülleri, Starliner için potansiyel varış noktaları olabilir. Ancak bu ticari istasyonların henüz operasyonel olmaması, bu planı şimdilik teorik bir senaryo olarak bırakıyor.
Türkiye'nin Uzay Hedefleri İçin Çıkarılacak Dersler
Starliner krizi, Türkiye gibi uzay programını hızla geliştirmeye çalışan ülkeler için önemli dersler barındırıyor. Türkiye Uzay Ajansı'nın (TUA) 2026 yılı itibarıyla hız kazanan Milli Uzay Programı kapsamında, insanlı uzay uçuşları ve Ay misyonu gibi hedefler bulunuyor. Boeing'in yaşadığı sorunlar, özellikle insanlı uzay araçlarının geliştirilmesinde karşılaşılabilecek teknik zorlukların boyutunu gözler önüne seriyor.
Uzmanlar, Türkiye'nin bu süreçte NASA'nın denetim mekanizmalarını ve Boeing'in hatalarından çıkardığı dersleri yakından incelemesi gerektiğini belirtiyor. İstanbul Teknik Üniversitesi Uzay Mühendisliği Bölümü'nden Prof. Dr. Mehmet Yılmaz, 'İnsanlı uzay araçlarında yazılım doğrulama ve itki sistemi yedekliliği hayati önem taşıyor. Starliner örneği, bu konularda asla taviz verilmemesi gerektiğini kanıtlıyor' değerlendirmesinde bulundu.
Küresel Uzay Endüstrisinde Dengeler Değişiyor
Starliner'ın yaşadığı kriz, küresel uzay endüstrisindeki güç dengelerini de etkiliyor. ABD'nin insanlı uzay uçuşlarındaki çift tedarikçi stratejisi çökme noktasına gelirken, Çin'in Shenzhou programı ve Hindistan'ın Gaganyaan projesi hızla ilerliyor. Rusya'nın Soyuz araçları ise Ukrayna savaşı sonrası Batı ile işbirliğini büyük ölçüde sonlandırmış durumda.
Bu tablo, Türkiye'nin de içinde bulunduğu orta ölçekli uzay güçleri için hem riskler hem de fırsatlar barındırıyor. TUA'nın uluslararası işbirliklerini çeşitlendirme stratejisi, bu belirsiz ortamda akıllıca bir hamle olarak değerlendiriliyor. Ajans, 2026 yılında Japonya Uzay Araştırma Ajansı (JAXA) ve Birleşik Arap Emirlikleri Uzay Ajansı ile yeni anlaşmalar imzalamaya hazırlanıyor.
Starliner programının geleceği, önümüzdeki aylarda NASA'nın vereceği kararla şekillenecek. Boeing için bu, sadece milyarlarca dolarlık bir yatırımın değil, aynı zamanda şirketin uzay endüstrisindeki itibarının da kaderini belirleyecek bir dönüm noktası. Başmüfettişlik raporunun son cümlesi ise oldukça çarpıcı: 'Saat gece yarısına yaklaşıyor ve Starliner için hâlâ bir kurtarma planı yok.'
